Günümüz toplumunda  akademik başarı aileler için önemli bir konudur.  Çocuk ve ergen ile alakalı destek için başvurulan sebeplerden biri de ders başarısızlığıdır. Okuldaki başarısızlığın bir çok nedeni vardır. Bunlar; zeka geriliği,  görme veya işitsel problemler, ailesel problemler, motivasyon eksikliği, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, özgül  öğrenme bozukluğu ve başka psikiyatrik ya da tıbbi rahatsızlıklardır. Özgül öğrenme güçlüğü, bireyin zeka seviyesinden bağımsız olarak okuma, yazma, matematik gibi temel akademik becerilerde zorlanmasına neden olan bir nörogelişimsel bir bozukluktur. Çocuklar bu güçlükle mücadele ederken diğer alanlarda normal veya üstün  performans sergileyebilirler. 

Özgül öğrenme bozukluğu birçok ülke ve disiplinde farklı terimlerle ifade edilmektedir. Bunlar arasında en sık kullanılanı “okuma güçlüğü” anlamına gelen “disleksi”dir. Bununla birlikte disgrafi (yazma becerisine güçlük) ve diskalkuli (matematiksel işlemleri anlama ve yapmada zorluktur).

Özgül öğrenme bozukluğundan sık görülen semptomlar: 

Çocukların öğrenme süreçleri, yalnızca akademik başarıları değil, aynı zamanda özgüvenlerini, sosyal ilişkilerini ve genel psikolojik iyi oluşlarını da etkiler. Öğrenme güçlüğü, bu süreci derinden etkileyen ama erken tanı ve doğru yaklaşımla yönetilebilen bir durumdur.

Öğrenme güçlüğü, çocuğun zekâ seviyesinden bağımsız olarak bilgiyi anlama, işleme ve ifade etme becerilerinde yaşadığı kalıcı zorlukları ifade eder. Bu çocuklar genellikle dışarıdan bakıldığında “tembel” ya da “dikkatsiz” gibi etiketlerle anılır. Oysa durumun temelinde, beynin bilgiyi işleme biçiminde farklılıklar vardır. Yani çocuk aslında istemediği için değil, nörolojik olarak bu süreçleri diğer çocuklardan farklı yaşadığı için zorlanır. Bu farkı anlamak, çocuğu doğru şekilde desteklemenin ilk adımıdır.

Öğrenme güçlüğü yaşayan bir çocuk için okul sadece bir eğitim alanı değil, aynı zamanda her gün “yapamadığı şeylerle” yüzleştiği bir yerdir. Çaba gösterdiği halde istenen başarıya ulaşamamak, zamanla çocuğun kendine olan güvenini zedeler. “Ben zaten yapamıyorum”, “Benden bir şey olmaz” gibi olumsuz düşünceler gelişebilir. Bu da çocuğun benlik algısını yani kendini nasıl gördüğünü olumsuz yönde etkiler.

Bir diğer önemli psikolojik yansıma da kaygıdır. Özellikle sınavlar, sunumlar ya da sınıf içi etkinlikler çocuk için stres kaynağı haline gelir. Bazı çocuklar bu kaygı ile baş edemez ve okula gitmek istemez, bazıları ise içe kapanarak duygularını ifade etmekte zorlanır. Uzun vadede bu durum anksiyete (kaygı bozukluğu), depresyon, ya da davranış sorunları gibi psikolojik sıkıntılara dönüşebilir.

Ayrıca, bu çocuklar sıklıkla arkadaş ilişkilerinde de zorlanabilir. Sınıf içinde geri planda kalmak ya da anlaşılmamak, sosyal izolasyona yol açabilir. Kendini yalnız hisseden bir çocuk, duygusal olarak daha da içe kapanabilir.

Tüm bunlar göz önüne alındığında, öğrenme güçlüğü sadece akademik bir konu değil; çocuğun duygusal, sosyal ve ruhsal gelişimini doğrudan etkileyen çok boyutlu bir durumdur. Bu nedenle çocukların duygusal ihtiyaçları da mutlaka fark edilmeli ve desteklenmelidir.

Disleksi: Okuma, yazma ve harf tanıma süreçlerinde zorluk

Disgrafi: El yazısı ve yazılı anlatım sorunları

Diskalkuli: Sayılarla ilişkili işlemlerde zorluk

DEHB ile İlişki: Dikkat eksikliği ve hiperaktivite, öğrenme güçlüklerine eşlik edebilir

Erken fark edilen bir öğrenme güçlüğü, çocuğun yaşam boyu taşıyacağı bir yük olmaktan çıkıp, doğru yaklaşımlarla aşılabilir bir zorluk hâline gelir. Bu nedenle psikoeğitim, aile danışmanlığı ve okul rehberlik birimleriyle iş birliği büyük önem taşır.

Öğrenme güçlüğü yaşayan çocuklar için sadece akademik değil, aynı zamanda psikolojik destek de vazgeçilmezdir. Bu çocuklar yalnızca dersleri anlamakta değil; kendilerini ifade etmekte, başkalarıyla ilişki kurmakta ve öz güven geliştirmekte de zorluk yaşayabilirler. Psikolojik bakış açısıyla çocuğun hem duygusal hem de bilişsel gelişimini destekleyen bütüncül bir yaklaşım geliştirmek, onun potansiyeline ulaşmasında hayati bir rol oynar.

İlk ve en önemli adım, çocuğun yaşadığı güçlüğün anlaşılması ve kabul edilmesidir. Ebeveynlerin ya da öğretmenlerin "İsteseydi yapardı", "Biraz daha dikkat etse çözer" gibi niyet olarak pozitif ama çocuk üzerinde baskı yaratan yaklaşımları, farkında olmadan çocuğun kendini yetersiz ve suçlu hissetmesine neden olabilecek davranışlardır. Bu süreçte onu anlamamız, nasıl öğrendiğini fark etmemiz gerekebilmektedir.

Öğrenme güçlüğü yaşayan çocuklar çoğu zaman “başaramadım”, “yine yanlış yaptım” gibi düşüncelerle kendilerini etiketlemeye başlar. Bu iç ses zamanla özgüvenlerini zedeler. Bu nedenle duygusal dayanıklılığı artıracak çalışmalar çok kıymetlidir. Küçük ama ulaşılabilir hedefler koymak, başarılarını hemen fark edip pekiştirmek (örneğin "Harika bir cümle yazdın!" gibi), onun tekrar deneme cesaretini artıracaktır. Ayrıca duygusal farkındalık oyunları ve olumlu geri bildirimler çocuğun içsel gücünü yeniden inşa eder.

Bazı durumlarda çocuklar, "özel çocuk", "farklı çocuk" gibi etiketlerle anılabiliyor. Niyet iyi olsa da bu tür yaklaşımlar çocukta dışlanma hissi uyandırabilir. Psikolojik olarak, çocuğun yaşadığı farklılığı “olağan” bir durum gibi içselleştirmesi önemlidir. Bunun için psikoeğitim çalışmaları çok etkilidir. Çocuğa yaşadığı zorluğu, onun anlayabileceği bir dilde anlatmak, bu durumu yönetilebilir hale getirir. Kendini tanıyan ve neden zorlandığını bilen bir çocuk, sorunla daha sağlıklı baş edebilir.

Çocuğun gelişimi için sadece bireysel çalışmalar yeterli değildir. Ev ve okulun aynı dili konuşması, aynı yaklaşımı benimsemesi gerekir. Evde sakin ve destekleyici bir ortam varsa, okulda da benzer bir anlayış olmalıdır. Öğretmenler, rehberlik servisi, aile ve psikologlar ile düzenli iletişim içinde olunduğunda gelişimsel ilerleme daha mümkün bir hale gelmektedir. Bu iş birliği çocuğun hem akademik hem duygusal gelişimini doğrudan etkiler.

Bazı durumlarda çocuk, yaşadığı zorlukla baş ederken içe kapanabilir, kaygı belirtileri gösterebilir ya da davranış problemleri geliştirebilir. Bu tür durumlarda bir uzmandan destek almak çok değerlidir. Oyun terapisi ve bireysel terapi çocuğun iç dünyasına ulaşmak ve duygusal yüklerini hafifletmek için etkili yöntemlerdir. Unutmayalım: Terapi, bir zayıflık değil; çocuğun duygusal olarak güçlenmesi için atılan sağlıklı bir adımdır. 

Öğrenme güçlüğü yaşayan çocukların ihtiyaç duyduğu şey daha fazla anlaşılmak ve duygusal olarak desteklenmektir. Her çocuk farklıdır ve farklı öğrenir. Bu farklılığı kabul etmek, desteklemek ve birlikte yürümek çocuğun hem akademik başarısını hem de ruhsal sağlığını olumlu yönde etkiler.

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun (DEHB) belirtileri genellikle erken çocuklukta ortaya çıkmasına rağmen, tanı bazen yetişkinlik dönemine kadar konamayabiliyor. Hatta tanı almadan, yaşadığı farklılıkları başka şeylerle etiketleyip yaşamına devam eden pek çok insanla karşılaşıyoruz. Genellikle ilkokul sıralarına gelindiğinde akademik zorlanmalar belirginleşiyor ve okul ya da ailenin yönlendirmesiyle çocuklar psikoterapi ya da psikiyatri sürecine dahil oluyor. 

Okul çağındaki çocuklarda DEHB %3-5, yetişkinlerde ise %1-2 oranında görülmektedir. Çocukluk döneminde DEHB tanısı alan bireylerin %70-80’i ergenlik döneminde de benzer belirtileri göstermeye devam ediyor. Bunların %50-70’i ise yetişkinlik döneminde de aynı tanıyı alıyorlar (Tatar ve Yargıç, 2012). DEHB, sadece zorlukları değil, birçok olumlu özelliği de beraberinde getirebilir. Yaratıcılık, yüksek enerji, hoşgörülü, sıcakkanlı bir kişilik, güçlü bir espri yeteneğine sahip olma, kolay ilişki kurabilme, risk alabilme gibi. Ancak tüm bu güçlü yönlere rağmen, bireyler zaman zaman ne kadar başarılı olsalar da kendilerini başarısız hissedebilirler. Dışarıdan aktif, enerjik görünseler de iç dünyalarında kendilerini yıpratabilir, kendilerine karşı oldukça sert olabilirler. 

Çocuklukta sıklıkla eleştiriye maruz kalırlar; “çok hareketli”, “dikkatsiz”, “dürtüsel” gibi etiketler, onların benlik algısını şekillendirir ve bu da zamanla kendilerini olumlu yönleriyle görmekte zorlanmalarına neden olabilir. Bu durum, özgüven kaybına, depresif ruh haline, öfke patlamalarına ya da duygusal dalgalanmalara yol açabilir. Dikkat süreleri kısa olsa da, ilgilerini çeken bir konuya yoğunlaştıklarında tam tersi bir durum ortaya çıkabilir: hyperfocus (aşırı odaklanma). Bu durum, bir işe yoğunlaştıklarında başka bir şeye geçiş yapmalarını zorlaştırabilir. Bu yönleri bazen bir avantaj, bazen ise dezavantaj olabilir. Başladıkları işleri tamamlamakta zorlanabilir, sık sık ilgi alanlarını değiştirebilirler. 

Belki size de tanıdık gelecek bazı çocukluk anıları vardır: Sürekli bir şeylerini kaybeden, biraz haylaz, sabırsız, kıpır kıpır, yerinde duramayan, zamanını ayarlayamayan, ödevlerini tek başına yapamayan, söz kesen, çok konuşan, sorunun tamamını duymadan cevap veren bir çocuk… Tanıdık geldi mi? (: 

Ancak şunu da unutmamak gerekir: Günümüzde hareketli her çocuğu “hiperaktif” olarak tanımlamak doğru değil. DEHB tanısı konulabilmesi için, belirtilerin en az iki farklı ortamda (örneğin evde, okulda, işte) gözlemlenmesi ve bu alanlardaki işlevselliği belirgin bir şekilde etkilemesi gerekiyor. Ancak, tanı almış bireyleri de yalnızca bu özellikleriyle tanımlamak ve etiketlemek de doğru bir yaklaşım değildir.

Müzisyen bir anne dikkat eksikliği ve hiperaktiviteyi şöyle tanımlamış: “Beyni sanki en yetenekli sanatçılarla dolu ama şefi olmayan bir orkestra gibi. Farklı müzisyenler sonuca önem vermeden kendi melodilerini çalıyorlar. Bir uyum yok, hiçbir melodi, canlı bir müzik parçasına dönüşemiyor.” Ama size güzel bir haberim var sevgili okurlar. Eğer çocuğunuzda belirtileri erken fark ederseniz, psikiyatri ve psikoterapiyle ilerlediğinizde çocuğunuz hem akademik başarıyı yakalayabilir hem de kendi iç dünyasını tanıyıp keşfederek daha mutlu bir yaşam sürebilir. Ve eğer bu yazıyı okuyan bir yetişkinseniz, bilmelisiniz ki bu sizin suçunuz değil. DEHB, nörogelişimsel bir durumdur. Yaşamınızı olumsuz etkileyen yönleri için ilaç tedavisi ile beraber terapi desteği alabilirsiniz. Fark edilmesi her zaman kolay olmayabilir, özellikle DEHB’ye anksiyete bozuklukları, duygu durum bozuklukları gibi ek durumların eşlik etmesi veya yüksek zeka düzeyi gibi özelliklerin, bu durumları yıllarca kompanse etmesiyle DEHB’nin gizlenmesine ve gözden kaçmasına yol açabilir.

DEHB, basit bir sorun değildir. Bugün bilgilere ulaşmak çok daha kolay. Kendinizde bu belirtilerin olup olmadığını fark etmek ve doğru destek kanallarına yönelmek için yalnız değilsiniz. Yetenekleriniz ve emekleriniz gölgede kalmasın, içsel potansiyelinizin melodilerini hep birlikte duyalım.

DEHB, bireylerin dikkatlerini toplamakta zorlanmalarına, aşırı hareketlilik ve dürtüsellik gibi davranışlar sergilemelerine, sosyal ilişkilerde, akademik ve mesleki alanlarda işlev düşüklüğü yaşamalarına yol açan nörogelişimsel bir bozukluktur. DEHB belirtileri genellikle okul öncesi dönemde ortaya çıkmakla birlikte, bazı bireylerde tanı daha ileri yaşlarda konulabilir. Yetişkinlikte DEHB, çoğunlukla çocukluk döneminde gözden kaçan semptomların bir uzantısı olarak kendini gösterir. Ayrıca, travmatik beyin hasarı gibi nedenlere bağlı olarak bireylerde ikincil DEHB gelişme riskinden de söz edilebilir. 

DEHB bulunan bireylerde, bu durumu tetikleyen veya artıran çeşitli faktörler gözlemlenmiştir. Genetik geçiş (ebeveyn ya da kardeşte DEHB öyküsü), travmatik beyin hasarı, anne karnında veya erken dönemlerde çeşitli çevresel risklere maruz kalma, hamilelik döneminde sigara-alkol-madde kullanımının olması ve erken doğum gibi bulguların DEHB geliştirme riskini etkilediği bilinmektedir.

DEHB belirtilerini üç ana grupta toplayabiliriz:

DEHB tedavisi bireysel ihtiyaçlara göre şekillenir ve ilaç tedavisi, davranışsal terapi, aile terapisi ve psikoeğitim, eğitimsel destekler olmak üzere farklı yaklaşımlar içerir.

DEHB ile yaşamak zorluklar içerebilir, ancak doğru tedavi ve destek ile bu bozuklukla başa çıkmak mümkündür. Erken teşhis ve tedavi, yaşam kalitesini artırabilir ve bireyin potansiyelini en üst düzeye çıkarmasına yardımcı olabilir. Eğer DEHB belirtileri gösteren bir çocuğunuz veya yakınınız varsa bir uzman psikologtan yardım almayı ihmal etmeyin.

Her bireyin, yaşamın ilk yıllarında kurduğu akran ilişkileri farklılık göstermektedir. Ebeveynlerin çocuk yetiştirme ve iletişim biçimleri aile yapısını etkilemektedir. Bu yapıdan etkilenen çocuk, dolaylı da olsa akranlarıyla, kurulan aile yapısına göre iletişim kurmaya başlamaktadır. Akranlarıyla olan iletişim biçimi de, aile yapısını etkilemekte ve bu da bir döngüye sebebiyet vermektedir. 

Okul öncesi dönem, çocuğun bilişsel ve sosyal becerilerini şekillendiren bazı ögeler içermektedir. Bu ögeler, çocuğun akran ilişkilerinin de şekillenmesine de yardımcı olmaktadır. Örneğin konuşma becerisi, çocuğun kendini ifade etmesine yardımcı olacak ve akranlarıyla arasındaki iletişimi güçlendirecektir. Zaman içerisinde çocuk; akranlarıyla iş birliği kurarak sorun çözme becerisini ilerletecek ve olumlu sosyal davranışlar geliştirmeye başlayacaktır. 

Akranlarıyla arasında doğabilecek anlaşmazlıklara ilişkin saldırgan davranış gösteren çocuklar, dil gelişimi ile birlikte problem üzerine düşünme ve kendini ifade etme davranışı gösterecektir. 

Sosyal kabul ve yeterlilik, yaşamın ilk yıllarında şekillenmekte ve çocuğun akranlarıyla kurduğu iletişimin niteliğine göre değişim göstermektedir. Okul öncesi dönemde çocuğun hem bedensel ve zihinsel aktiviteleri hem de sosyal ve duygusal süreçleri gelişim göstermektedir. Gelişimin niteliği, akranlarıyla kurduğu ilişkiler üzerinde etkili olmaktadır. Çocuğun geliştireceği olumlu davranışlar ve olumlu akran ilişkileri, onun sosyal kabulünü ve yeterliliğini etkileyecektir. Bu alanda yaşanacak olan olumsuz deneyimler, çocuğun ileriki yaşamında karşılaşacağı problemler bakımından önem arz etmektedir. 

Akran seçimi, dört yaşından itibaren kendini göstermektedir. Akranlarıyla olumlu yönde iletişim kuran çocuklar, akran kabulü ile karşılaşırken; akranları ile iletişim kurmakta zorlanan, akran reddi ile karşı karşıya olan çocuklar, kendilerini yalnız hissetmektedirler. Yaşadıkları yalnızlık hissi, akranlarıyla olumlu yönde iletişim kurmalarını zorlaştırmaktadır.  

Çocuklar beş yaşından sonra ise gerçek ilişkiler kurmaya yatkınlık göstermektedirler. Akranlarıyla yaşadıkları çatışmaları çözmek için çaba sarf ederler ve bunun için farklı stratejiler geliştirmeye başlarlar. Altı yaşından sonra ise paylaşımların artması, dostluk bağının kuvvetlenmesi gibi olumlu sosyal davranışlar gelişirken, rekabet ve bununla birlikte doğan çatışmalar gibi olumsuz davranışlar da kendini göstermeye başlamaktadır. 

Çocuğun yaşı ilerledikçe, akran ilişkileri de gelişim göstermektedir. Bu gelişim, çocuğun sosyal davranışlarına olumlu olarak yansımaktadır. Oyun, bu konuda önemli bir zemin görevi görmektedir. Her yaş grubu farklı oyunları oynamayı içermektedir ve çocuğun gelişimi buna göre şekillenmektedir. Okul öncesi dönem, çocuğun akranlarıyla kurduğu ilişkinin temellerinin atılmasına ve temel becerilerde yeterlilik kazanmasında etkili olduğu bir dönem niteliği taşımaktadır. 

 

İnsan, sosyal bir varlıktır ve toplum içerisinde bulunup yer edinmeye ihtiyaç duymaktadır. Ergen bireyler de sosyal ortam içerisinde var olmak ve kendilerini göstermek isterler. Bunu en çok arkadaş ortamlarında yaparlar ve yeteneklerini, güçlü ve zayıf yönlerini ortaya koyarak, kendi kimlik arayışıyla yüzleşmektedirler. Bu durum, ergen bireylerin yalnızlık hislerini azaltmada ve ergen bireylerin kendisi gibi yaşamı deneyimleyen başka bireylerle bir araya gelme ihtiyacını ortaya çıkarmaktadır.  

Ergenlik dönemi, akran ilişkilerinin arttığı ve gelişim gösterdiği bir dönemdir. Ergen bireyler, vakitlerinin çoğunda, ailelerinden çok, arkadaşlarıyla vakit geçirmekte ve ilişki kurmaktadırlar. Kişi, bu dönemde bağımsız bir birey olmanın arzusu içerisinde olmaktadır. Kimlik arayışında olan ergen birey, akranlarını gözlemleyerek onun düşünce ve davranışlarını rol model alma tutumunu göstermektedir. 

Akran grupları, bir bireyin olumlu ya da olumsuz tutum ve davranışlar geliştirmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Ergen bireylerin bir gruba dahil olma isteği, onu olumsuz tutumlara itebilir ve aykırı davranışlara yöneltebilir. Bireyin bu davranışları içselleştirmesi sonucu ortaya benzer olumsuz tutum ve davranışlar çıkmaktadır. 

Ergen bireyler, her hareketlerinin sorgulanmadığı, yargılanmadıkları ve anlaşıldıkları akran gruplarını tercih etmektedirler. Ergen birey, bu şekilde yaşam sorunlarıyla yüzleşmekte ve başa çıkma yöntemleri geliştirmektedir. 

Aynı düşüncelere sahip ergenler birbirlerini, beklentileri ve davranışları hakkında ikna ederler. Bu durum olumlu olabileceği gibi olumsuz tutum ve davranışlara da yol açabilmektedir. Ebeveynle arasındaki ilişkiye mesafe koymak, iletişim kurmamak gibi durumlar yaşanabilmektedir. 

Ergen bireyle iletişimi güçlendirmek adına ebeveyn, bireyin bulunduğu konumu iyice anlamalı ve neden kendisiyle iletişim kurmadığı yönünde araştırmalar yapmalıdır. Akranlarına onu yakınlaştıranın ne olduğu iyice anlaşılmalı ve olumsuz tutum ve davranışlar incelenmelidir. Ebeveynin etkin dinleme yapması, ergen bireyi yargılamaması ve anlayışlı olması önem arz etmektedir. Gereken durumlarda psikolog aracılığı ile yardım ve destek almak sürecin daha sağlıklı ilerlemesini sağlayabilmektedir. 

Köse N., Ergenlerde Akran İlişkilerinin Mutluluk Düzeyine Etkisi, Elazığ Kaya Fen Lisesi, Ebed İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitü Dergisi Cilt:2 Sayı:4, 2015 

Gülay H., Okul Öncesi Dönemde Akran İlişkileri Peer Relationships in Preschool Years, Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Cilt 12 Sayı 22 ss.82-93, 2009 

 

Çocuklar için oyun, sadece eğlenceli bir aktivite değil, aynı zamanda gelişimlerinin temel yapı taşlarından biridir. Duyu bütünleme, bireyin çevresinden gelen duyusal bilgileri anlamlı bir şekilde işleyip yanıt verebilme yetisidir. Bu süreç, çocuğun motor becerilerinden sosyal ve duygusal gelişimine kadar pek çok alanda kritik bir rol oynar. Duyu bütünleme bozukluğu olan çocuklar, bu bilgileri etkili bir şekilde işleyemedikleri için günlük yaşam aktivitelerinde zorlanabilirler. Oyun terapisi, bu çocuklara yardımcı olabilecek en etkili yöntemlerden biridir.

Oyun terapisi, çocukların kendilerini ifade etmelerini, stresle başa çıkmalarını ve duyusal girdilere uyum sağlamalarını destekleyen yapılandırılmış bir yaklaşımdır. Jean Ayres’in geliştirdiği duyu bütünleme teorisine göre, çocukların duyusal bilgiyi organize edebilmesi için hareket ve oyun temelli aktiviteler kritik önem taşır. Oyun terapisi, bu süreci doğal ve eğlenceli hale getirerek çocukların öğrenmesini ve gelişimini destekler.

1. Duyusal Girdileri Düzenler: Farklı oyun türleri, çocukların görsel, işitsel, dokunsal, vestibüler (denge) ve proprioseptif (vücut farkındalığı) duyularını entegre etmelerine yardımcı olur.

2. Motor Becerileri Güçlendirir: Denge tahtaları, salıncaklar veya tırmanma aktiviteleri gibi oyunlar, çocukların kaba ve ince motor becerilerini destekler.

3. Duygusal Regülasyonu Destekler: Stresli veya aşırı uyarılmış çocuklar için oyun terapisi, kendilerini güvende hissederek rahatlamalarını sağlar.

4. Sosyal Becerileri Geliştirir: Grup oyunları, sıra bekleme, paylaşma ve iş birliği gibi sosyal becerilerin gelişimini teşvik eder.

1. Hareketli Oyunlar: Denge tahtası, yoga pozisyonları veya engelli parkurlar oluşturmak, vestibüler ve proprioseptif sistemi destekler.

2. Dokunsal Oyunlar: Kinetik kum, oyun hamuru veya pirinç havuzu gibi materyaller, çocukların dokunsal duyularını geliştirir.

3. Salıncak Kullanımı: Salıncaklar, çocukların sakinleşmesini ve vücut farkındalığını artırmasını sağlayan mükemmel bir duyusal araçtır.

4. Suyun Gücü: Küvette oyun oynamak veya su masalarında suyla oynamak, hem rahatlatıcı hem de duyusal bütünlemeyi destekleyici bir aktivitedir.

5. Müzikle Hareket: Müzikle dans etmek veya ritmik hareketler yapmak, işitsel duyunun entegrasyonuna yardımcı olur.

Eğer çocuğunuz;

- Günlük yaşamda dokunma, ses veya hareket gibi duyusal uyarıcılara aşırı veya az tepki veriyorsa,

- Hareket koordinasyonu zayıfsa ve sık sık düşme veya çarpma gibi problemler yaşıyorsa,

- Konsantrasyon ve dikkat süresi belirgin şekilde düşükse,

- Sosyal etkileşimlerde zorlanıyorsa,

oyun terapisi ve duyu bütünleme terapisi konusunda bir uzmana danışmanız faydalı olabilir.

Oyun terapisi, çocukların duyusal süreçlerini düzenleyerek gelişimlerini destekleyen güçlü bir araçtır. Ebeveynler olarak, çocuğunuzun ihtiyaçlarına uygun oyunları günlük rutininize dahil ederek, onun duyusal deneyimlerini zenginleştirebilir ve daha sağlıklı bir gelişim süreci geçirmesine yardımcı olabilirsiniz. Eğer çocuğunuzun duyusal entegrasyon sürecinde ciddi zorluklar yaşadığını düşünüyorsanız, bir duyu bütünleme terapistine başvurmanız faydalı olacaktır.

DikkatEksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) kişinin potansiyelini açığa çıkarmasınızorlaştıran, akademik başarısını/dikkat süresini azaltan ve dolayısıyla sosyalilişkilerini de olumsuz etkileme potansiyeline sahip bir patolojidir. Tedaviedilmediği durumlarda kişinin yetişkinlik dönemlerinde bağımlılık geliştirme,sosyal ilişkileri sürdürmede zorlanma, özgüven problemleri,kazalara/yaralanmaya maruz kalma, eşlik eden psikiyatrik bozukluklarla baş etmeveya akran ilişkilerinde sorunlar yaşama gibi risklerle karşılaşma oranıartmaktadır. Bu nedenle tedavi süreci kişinin hayatının işlevselliğiniarttırmak adına oldukça önemlidir. Peki tedavisinin planlanması sürecinde nelerönemli yer almaktadır.

Zor Bir Ailede Büyümek kitabından derlediğimiz toksik anne babalar serisinden Ensest Mitleri ile ilgili bölümü sizlere sunuyoruz:

Ensest hakkında halkı bilinçlendirme çalışmalarına ilk başladığımda ciddi bir dirençle karşılaştım. O kadar çirkin ve tiksindirici bir konuydu ki insanlar varlığını bile kabul etmek istemiyorlardı.Son on yıldır birçok kanıt ve bulgu ışığında hakkında konuşması zor olsa da artık tahammül edilir bir konu haline geldi.Bir yandan da ensesti tam olarak anlamamıza engel olan ensest efsanesi var. Halkın ağızdan ağıza paylaştıkları bilgiler doğrultusunda ensest hakkında birçokbilgi yalan yanlış bir şekilde hafızalarımıza kazınmış adeta ...

Mit: Ensest çok nadir gerçekleşen bir olaydır.

Gerçek: Amerikan Sağlık Bakanlığı ndan elde edilen bilgiler on sekiz yaşın altındaki her on çocuktan birinin güvendiği bir aile ferdi tarafından cinsel istismara uğradığı doğrultusunda.Daha öncesinde ensestin her yüzbin aileden birinin başına geldiği düşünülüyordu.

Mit: Ensest sadece yoksul ve eğitimsiz ailelelerde yada kırsal kesimde vardır.

Gerçek: Ensest acımasızca demokratik bir konsept.Her türlü sosyo ekonomik düzeyde var olabilir.

Mit: Ensesti yapan saldırganlar sosyal ve cinsel sapıklardır.

Gerçek: Tipik bir ensest saldırganı yoktur herkes olabilir.Belirgin bir profilleri yoktur.Hatta çevresinin saygısını kazanmış yetişkin dindar dışarıdan normal görünen kadın ve erkekler de birer ensest saldırganı olabilirler.Profesyonel hayatım boyunca birçok ensest saldırganıyla tanıştım.Aralarında polisler öğretmeneler iş dünyası liderleri sosyal sorumluluk önderleri tuğla ustaları doktorlar alkolikler ve din adamları da vardı.Bir ensest saldırganının profilini ancak psikolojik ögeler belirler. Sosyal kültürel ırksal yada ekonomik özellikler değil.

Mit: Ensest fiziksel mahrumiyetten doğan fiziksel bir reaksiyondur.

Gerçek: Çocujlara cinsel istismar uygulayan saldırganların çoğunun oldukça aktif cinsel hayatları vardır gerek evlilik içi gerek evlilik dışı.Çocuklara yönelmelerinin ana nedeni güç ve kontrol duygularınıtatmin etmek yada sadece çocukların verebildiği karşılıksız sevgiyi elde etmeye çalışmaktır.Saldırganlar bu istek ve arzularını cinsel yolla ifade ediyorsa nedeni cinsel mahrumiyet değildir.

Mit: Çocuklar özellikle de genç kızlar tahrik ederler .Cinsel tacize uğradıkların da onlar da bir parça suçludur.

Gerçek: Çocuklar kendilerine yakın hissettikleri kişilerle tamamen masum bir şekilde duygularını paylaşabilirler.Burada ortamı kontrol altına alma ve itkilerine yenilmeme görevi yüzde yüz yetişkinindir.

Mit: Çocuklar daha çok tanıdıkları değil tanımadıkları kişiler tarafından cinsel istismara uğrarlar.

Gerçek:  Çocukların maruz kaldığı cinsel suçların çoğunluğu ailnin güvenilir fertlerinden biri tarafından işlenmektedir.

Çocuğumuza kendini dentleyemediği için sitem mi ediyoruz? Ona soğuk kanlılığın ne demek olduğunu gösterelim! Bazıları kontrolün elinde olduğunu hissetmek için ceza verir. Ancak bu gücünü göstermek değil, karşımızdakinin gücünü elinden almaktır. Çocuğu karşımıza alarak durumu değiştirmek daha zordur. Gerilim anlarındaki davranışlarımız tepkiden başka bir şey değildir. Çocuklarımızın yanında daima düşünüp taşınarak hareket etmek elbette ütopik düşüncedir. Yine de sıkıntılı durum tekrara ettiğinde çocuğumuz istenmeyen bir davranışta ısrarcı olduğunda bir çatışmanın içinden çıkamadığımızda eyleme geçmeden önce bir müddet düşünmek hepimizin yararına olur.

Çocuğumuzla mutlu bir anımızı düşünmek gibi basit bir imajinasyon beynimizi oksitosin ve dopaminle doldurur. Bu hormonlar amigdala ve hipokampüs bölgesini rahatlatır. Böylece savunma mekanizmaları devre dışı kalır ve kontrolümüzü yeniden kazanıp duruma akılcı yaklaşabiliriz bu da eğitici bir davranış biçimi seçmemizi sağlar.

Önce mevcut duruma bakalım: Kendimizi güçsüz hüsrana uğramış haksızlığa uğramış gibi mi hissediyoruz? Bu duyguyu o an mı yaşıyoruz yoksa bunun dışında da mı stresliyiz?

Gösterdiğimiz tepkinin yoğunluğunu izah edecek hiçbir şey bulamıyorsak bunu geçmişimizde aramalıyız: Bu durum bize neyi hatırlatıyor? Böyle bir durumda kendi ebeveynlerimiz nasıl davranırdı? Ne hissediyorum? Bu duyguyu yaşamamızı bu kadar zor kılan nedir? Ortaya hangi anılar çıkıyor?

İçimizdeki çocuğu iyileştirelim. Duygularını dinleyelim ona şefkat gösterip ihtiyaç duyduğu sevgiyi verelim. Bu aşamadan sonra geçmişi geçmişte bırakıp bugünü yeni bir gözle değerlendirelim ...

Yetersiz anne-babalar: Sürekli olarak kendi problemlerine odaklanıp çocuklarını kendilerine bakan küçük anne-babalara dönüştürürler.

Kontrolcüler: Çocukların hayatlarına manipülasyon yoluyla suçluluk duygusu yaratarak ve yardım amaçlı da olsa çok fazla komuşarak yön verenler

Alkolikler: Gerçeklerden kaçan düzensiz ruh durumlarıyla boğuşup ezilen bağımlılıkları yüzünden anne-babalık  görevlerini yerine getirmeyenler.

Sözel tacizciler: Çocuklarını sözleriyle döven ;alaylı iğneleyici ve küçümser yorumlar yapan onları devamlı aşağılayarak demoralize eden ve özgüvenlerini çalanlar.

Fiziksel Tacizciler: İçlerindeki derin öfkeyi kontrol edemeyerek kendi davranışlarından çocuklarını sorumlu tutanlar onları suçlayanlar.

Cinsel Tacizciler: Ahlaksızca cinsel tacizde bulunarak çocukların benlik algılarını alt üst edip bu şekilde onlara en büyük zararı verenler.

 

Kontrolcü bir ebeveynle yetişkin çocuğu arasındaki hayali bir konuşmaya kulak misafiri olalım.Böyle bir sohbetin gerçekleşmeyeceğini size garanti edebilirim.Halbuki bu anne ve çocuk gerçek duygu ve düşüncelerini açıkça ifade edebilselerdi birbirlerine şunları söylerlerdi:

Çocuk: Neden böyle davranıyorsun ? Hiçbir yaptığımı beğenmiyorsun. Bana olgun biriymişim gibidavranmayacak mısın hiç ? Doktor olmazsam babam için bir şey fark etmez ki ? Kiminle evlendiğim senin için neden bu kadar önemli ? Beni ne zaman rahat bırakacaksın ? Neden sanki her kararımı sana acı çektirmek için veriyormuşum gibi davranıyorsun ?

Kontrolcü ebeveyn (Anne veya baba ): Benden uzaklaştığın zaman hissettiğim acıyı sana anlatamam.Bana ihtiyaç duymana ihtiyacım var.Seni kaybedebileceğim düşüncesine dayanamam. Sen benim hayatımsın. Hayatında korkunç yanlışlar yapmandan korkuyorum. Sen acı çekersen ben paramparça olurum. Bir anne-baba olarak başarısız olmaktansa ölmeyi tercih ederim.

Aslında kontrol kelimesi kötü bir kelime olmak zorunda değil. Bir anne üç yaşındaki çocuğunun caddeye atlamasını önlemek için elinden tutuyorsa o anneye kontrolcü değil tedbirli anne deriz. Çocuğunun korunma ihtiyacından yola çıkarak gerçekçi bir şekilde ona yol gösteriyor rehberlik ediyor.

Yerinde kontrol 10 yıl sonra çocuk karşıdan karşıya geçmeyi öğrendikten sonra da anne hala elinden tutuyorsa o zaman fazla gereksiz kontrol haline dönüşür. Anne – babaları tarafından denemeye araştırmaya yönetmeye gözlemleyip taklit etmeye denerken yanılmaya ve bu yolla öğrenmeye teşvik edilmeyen çocuklar çoğunlukla kendilerini çaresiz ve yetersiz hissederler.

Evhamlı anne babaların yetiştirdiği çocuklar evhamlı ürkek bireyler olup endişe dolu hayatlarını sürdürürler. Bu yüzden de anne babaları hayatlarını yönetmeye her işlerine karışmaya devam ederler. İhtiyaç duyulmama korkusu kontrolcü anne babaların çocuklarının acizliğini teşvik etmelerine yol açar. Çocukları büyüyüp evden ayrılınca hissedecekleri kaybın önüne geçmeye çalışırlar. 

Kontrolcü anne babaların kimlikleri anne babalık görevleriyle öyle özdeşleşmiştir ki çocuklarının bağımsızlıklarını kazanmalarını bir ihanet terk edilme olarak nitelendirirler. Kontrolcü anne babanın davranışlarını sinsi kılan unsur hareketlerinin dışardan ilgilenme olarak görünebilmesidir. Senin iyiliğin için Senin için yaptım Seni çok sevdiğim için tanımlamaları aslında hep aynı şeyi ifadec ediyor: Seni kaybetmekten korktuğum için bunu yapıyorum ve bu yüzden acı çekmene bile razıyım.

Özgül öğrenme bozukluğukişinin almış olduğu eğitime rağmen okuma, yazma ve/veya sayısal becerilerdebeklenenin altında olmasıyla tanımlanmaktadır. Doğum ile başlayan, beynin bazıbölgelerindeki fonksiyonel bozukluklardan kaynaklı gelişimsel bir sorundur.İşitme, görme veya zeka ile bağlantılı olmayan öğrenme zorlukları özgül öğrenme bozukluğu olarak ifade edilmektedir.

Bu tanıya sahip çocuklar genellikle akademik olarak akranlarından daha geride kalarak öğrendiği bilgiyi zihninde organize etme, algılama, bellekte tutma veya yerigelince bilgili işlevsel olarak kullanma hususunda zorlanmalar yaşarlar. Genellikleakademik eğitim sürecinin başlangıcı olan ilkokula başlama ile öğrenmede güçlük yaşandığı fark edilmekte ve tanılanmaktadır. Öğrenme güçlüğü ile baş etmeye çalışan çocuklar okula gitmede isteksizlik, keyifsizlik, arkadaşlık ilişkileri sürdürmede zorlanma, ders yapmak için masaya oturmakta isteksizlik yaşayarakilk belirtilerini göstermektedir.

Özellikle okulöncesi dönemlerde fark edilme ihtimali düşük olsa da tanının belirlendiği veuygun eğitim programının tasarlandığı durumlarda öğrenme güçlüğü ile tanılanmaolasılıklarının büyük oranda düştüğü görülmektedir. Okul öncesi yaşlarda farkedilmesi ve her çocuğun gelişimsel ihtiyaçlarına göre planlanan ince motor,kaba motor, dikkat, sosyal becerileri gibi alanların desteklendiği özel eğitimprogramları ile okul yazarlık becerilerine hazırlanması ve akademik anlamdatemel oluşturulması mümkündür. Bu durum çocuğun ilkokul çağlarında zorlanma ihtimaliniazaltacak ve tanı alma olasılığını azaltacaktır.

Elbette bu süreçokul öncesi dönemde fark edilmemesi durumunda asla iyileştirilemez demekdeğildir. Bahsedilen belirtilerin fark edilmesi durumunda ivedilikle değerlendirmelerinyapılması adına bir psikoloğa ya da çocuk psikiyatristine başvurulmalıdır.

Çocukların sağlıklı bir şekilde büyüyebilmesi için dengeli ve yeterli beslenmeleri oldukça önemlidir. Ancak birçok ebeveyn, çocuklarının yemek yeme alışkanlıklarıyla ilgili zorluklar yaşayabilir. Bu blog yazısında, çocuklarda yaygın olarak görülen yemek yeme sorunlarını, nedenlerini ve bu sorunlarla başa çıkmanın yollarını ele alacağız.

1. İştahsızlık: Bazı çocuklar, yemek yemeye karşı isteksizlik gösterir. Bu durum, ruh haline, fiziksel sağlığa veya çevresel faktörlere bağlı olabilir.

2. Seçici Yeme: Bazı çocuklar, belirli yiyecekleri reddederken, yalnızca belirli tatlara veya renklerine odaklanır. Bu, genellikle gelişim dönemlerinde sık görülen bir davranıştır.

3. Aşırı Yemek Yeme: Bazı çocuklar, doygunluk hissini anlamakta zorlanabilir ve bu nedenle fazla yemek yiyebilir. Bu durum, uzun vadede obezite riskini artırabilir.

4. Yemek İsyanı: Çocuklar bazen yemek yemeyi reddederek, ebeveynleriyle bir tür güç mücadelesine girebilirler. Bu durum, yemeğin bir otorite aracı haline gelmesiyle ilişkilidir.

1. Gelişimsel Faktörler

Çocuklar büyüdükçe tat algıları değişebilir. Küçük yaşlarda çocuklar yeni tatlara ve dokulara karşı duyarlı olabilirler. Bu, onların belirli yiyecekleri reddetmelerine yol açabilir.

2. Psikolojik Etkenler

Stres, kaygı veya depresyon gibi duygusal durumlar, çocukların yemek yeme alışkanlıklarını etkileyebilir. Özellikle aile içindeki çatışmalar veya değişiklikler bu durumu tetikleyebilir.

3. Çevresel Faktörler

Ebeveynlerin yemek yeme alışkanlıkları, çocukların da bu alışkanlıkları benimsemesine yol açabilir. Ayrıca, sosyal medyada veya televizyon programlarında görülen yanlış beslenme alışkanlıkları da etken olabilir.

1. Olumlu Bir Yemek Ortamı Yaratın

Aile yemekleri, çocukların yemek yemeye yönelik tutumlarını olumlu yönde etkileyebilir. Yemek saatlerini bir araya gelme ve sohbet etme fırsatı olarak değerlendirin. Bu, çocukların yemekle olan ilişkilerini güçlendirebilir.

2. Yeni Tatlar Deneyin

Çocuklar yeni tatlara alışkın olmadıklarında direncini artırabilirler. Farklı yiyecekleri eğlenceli bir şekilde tanıtmak, onları denemeye teşvik edebilir. Örneğin, yiyecekleri eğlenceli bir şekilde sunmak veya birlikte pişirmek bu süreçte yardımcı olabilir.

3. Sabırlı Olun

Çocukların yeme alışkanlıklarını değiştirmek zaman alabilir. Sabırlı olmak ve onlara baskı yapmamak, olumlu sonuçlar elde etmenizi sağlayabilir. Çocuklar, kendilerini zorlamadan yeni yiyecekleri denemeye daha istekli olabilirler.

4. Profesyonel Destek Alın

Eğer yemek yeme sorunları devam ediyorsa, bir çocuk beslenme uzmanından veya pediatristten yardım almak faydalı olabilir. Uzmanlar, çocuğunuzun ihtiyaçlarına uygun stratejiler geliştirebilir.

Sonuç olarak çocuklarda yemek yeme sorunları, ebeveynler için zorlu bir süreç olabilir. Ancak, olumlu bir tutum, sabır ve doğru stratejilerle bu sorunların üstesinden gelmek mümkündür. Unutmayın, her çocuğun farklı olduğunu ve sabırla yaklaşmanın önemli olduğunu göz önünde bulundurun. Sağlıklı beslenme alışkanlıkları kazandırmak, onların gelecekteki sağlıkları için büyük önem taşır.

Şüphesiz  her çocuk fiziksel, sosyal ve psikolojik gelişimini en güzel şekilde anne babasının yanında tamamlar.  Çocuk hem annenin hem de babanın ilgisine  sevgisine ve şefkatine muhtaç bir varlıktır. Dünyaya ilk gözlerini açtığında yanı başında anne ve babasını görür. Onlarla bir dünya kurar. Kurduğu dünya güven duygusuyla hareket eder ve güvenli bağlanma oluşur. 

Fakat ne yazık ki günümüzde çeşitli sebeplerden dolayı boşanmaların artmasıyla, çocuklar bir çok olumsuz durumla karşılaşmaktadır. Yapılan araştırmalara göre ebeveyni ayrılmış çocukların, ebeveyni birlikte olan çocuklara göre daha fazla psikolojik sorun yaşadığı kanıtlanmıştır. Aynı zamanda erken çocukluk döneminde anne babasının boşanma sürecine tanıklık eden çocukların, yetişkinlik  dönemlerinde de bir çok olumsuz davranışlar sergilediği ve problemler  yaşadığı kaçınılmazdır. Şu bir gerçektir ki boşanma sadece çiftler arasında değildir. Ayrılmanın yükünü en çok çocuklar çekmektedir. Bu zamana kadar en güvendiği iki kişiye eskisi kadar yakın olamayacak  ve kurduğu dünyası bölünecektir. Boşanma çocuk açısından en büyük travmalardan biridir. Ayrılık öncesinde veya ayrılma sürecinde sürekli çatışan, birbirini suçlayan ve yargılayan anne baba tutumu çocuğu depresyona iten bir sebeptir. Bununla birlikte çocuk kendini suçlu da hissedebilir. Yani kendisi yüzünden anlaşamadıklarını, onlara yük olduğunu ve kendisinin varlığı yüzünden boşandıklarını zanneder. Bu sebepten  aileler boşanma öncesinde ve sonrasında ki süreçte aralarındaki sorunları çocuklarına asla yansıtmamalıdır. Çünkü çocuk küçük dahi olsa etrafında olup biteni anlayabilecek bir duygusal belleğe sahiptir. Bazen söz diliyle anlatamadığını farklı şekillerde dışarı yansıtırlar. Bu durum tırnak yeme, altını ıslatma, evden veya okuldan kaçma, çalma davranışı ve ya sık sık hastalanma gibi psikosomatik hastalıklardır. Ayrıca öfke , kaygı,  şok, mutsuzluk, davranış sorunları, yaşam kalitesinde bozulma veya bağlanma problemleri diğer olumsuz etkileridir.

Anne baba ayrılma sürecini anlatırken çok açık ve net bir dil kullanmalıdır. Çocuğa durum kendi ağızlarından anlatılmalı ve anlayışlı olunmalıdır. En önemlisi boşanma asla saklanılacak bir durum değildir. Problemlere maruz kalmaması açısından olup biteni anlatmamak çözüm değildir. Çocuğun olup biteni doğru anlaması için olayları olduğu gibi aktarmak faydalı olacaktır.  

Boşanma sonrasında en çok yaşanan sorunlardan biri anne babanın çocuğunu kendi tarafına çekme çabasıdır. Bu nedenle çocuğunun her dediğini yapma, istediğini alma gibi bir ihmalle hareket etmeleridir. Koyulmayan sınırlar ve disiplin eksikliği çocuğun ileriki sosyal yaşamda adapte olmada zorluk ve sınır koyamama gibi problemlerle karşılaşmasına sebep olur. 

Şu unutulmamalıdır ki anne baba karı koca olarak birbirinden ayrılır. Romantik ilişkileri biter. Fakat ne annelik görevi ne de babalık görevi bitmektedir. Kendi yanlarına çekme yarışı çocuk açısından oldukça yaralayıcıdır.

Ebeveynlerin “biz ayrılıyoruz ama senin anne ve baban olmaya devam edeceğiz. Senin iyiliğin için elimizden gelen her şeyi yapacağız.” mesajını vermeleri gerekir. Çocukluk dönemi kişilik oluşumunda en kritik dönemdir. Boşanma sürecini sağlıklı geçirmesi için aileler son derece özenli hareket etmelidir.

Bebeklerin sağlıklı bağlanmalarının en önemli koşulu en az bir kişiyle sürekli ve öngörülebilir bir ilişki sürdürmeleridir. Bu ilk sevgi ilişkisi bebeğin ilerideki bütün ilişkilerinin temelini oluşturacaktır. Bebeğe her gün başka biri bakarsa ileride bir yetişkin olarak dengeli ve güvenli ilişkiler kurması çok zor olur. Bebekliklerinde ve erken çocukluk dönemlerinde bir koruyucu ailenin yanından başka bir koruyucu ailenin yanına gönderilen yetişkinler; uzun süreli, sevgi dolu ve güvenli bir ilişki kurmakta büyük güçlük çekerler. Geçmişte bu tür insanlar, duygusuz olarak tanımlanırdı. Bugünlerde ise psikologlar, bu tür insanların bağlanma bozukluğu yaşadığını söylüyorlar.

Kısa ayrılıklar bile bebekler için travmatik olabilir. Bu nedenle özellikle ilk iki yıl içinde bir günden uzun süren ayrılıklardan kaçının. Bebeğinizden ayrılmanız gerekirse onu çok yakından tanıdığı, sıcak ve ilgili bakıcılar ile bırakmaya çalışın. Bebeğinizden fazla ayrılmaktan kaçınır, onun ağlamalarına duyarlı bir şekilde yanıt verir, ihtiyaçlarını karşılamak için elinizden geleni yapar ve önerilere uyarsanız bebeğiniz muhtemelen size güvenli bir biçimde bağlanacaktır.

En derinlerdeki duyguları sürekli olarak görmezden gelinen, reddedilen ya da baskılanan bebekler kendilerini tamamen kabul edilmiş hissedemezler. Bu nedenle bebeğinizin duygularını kabul etmek sağlıklı bağlanmanın oluşması için önemli bir faktördür. Bebeğinizin her ağlayışının o anda bir ihtiyacı olduğunu göstermediğini unutmayın. Anne baba sürekli bebeklerinin ağlamasını ihmal eder ya da ağlama ihtiyacı olduğunda dikkatini dağıtmaya çalışırsa hafif derecede güvensiz bağlanma belirtileri ortaya çıkabilir. Kaygılı sarılma, saldırgan davranışlar ya da zamanından önce gelişmiş bir bağımsızlık duygusu bu belirtilerin arasındadır. Bu bebekler hem çıkış yolu arayan birikmiş gerilimleri nedeniyle acı çekerler hem de bir parçalarının reddedildiğini hissederler. Sonunda sevilmek ve kabul edilmek istiyorlarsa acı veren duygularını baskılamaları gerektiğini öğrenirler.

Endüstrileşmiş Batı ülkelerinde ana babalardan hem çocuklarının erken yaşta bağımsızlaşmasını desteklemeleri hem de bağlanma ve bağlılık davranışlarını caydırmaları beklenir. Bu beklentiler bazen çocukları kendilerine güçlü bir şekilde bağlanan anne-babaların yetersizlik hissetmelerine bazen de çocukları daha bağımsız davranışlar sergileyen anne-babaların ise gurur duymalarına neden olur. Erken gelişen bağımsızlık duygusal sağlığa büyük hasar vermektedir. Gerçekten güvenli bağlanan çocuklar, ergenlikleri boyunca rahatça ana babalarına sarılır ve onlarla kucaklaşır ayrıca kabul edilip dinlenileceklerini bildikleri için büyüdüklerinde bile ihtiyaçları olduğunda ana babalarının yanında ağlayabilirler.

Araştırmalara göre kendileri ana babalarına güvenli bir şekilde bağlanmış olan ebeveynlerin çocuklarında da güvenli bağlanma eğilimi gözlenir. Bunun tam tersi de geçerlidir. Ebeveyn olduğumuzda kendi rol modellerimizi taklit etme eğilimine girdiğimiz için bu gözlemler şaşırtıcı değildir. Bu bağlanma kalıpları bir kuşaktan öbürüne değişebilir ama değişimi sağlamak için yetişkinlerin öncelikle çocukluklarında nasıl incinmiş olduklarının bilincine varmaları sonra da acı ve öfkeyi baskılamak yerine bunlar üzerine kafa yormaları gerekir.Anne babanızın mükemmel olduğunu iddia etmektense hatalar yapmış ve sizi incitmiş olduklarını açıkça kabul etmek daha sağlıklıdır.

Ölüm, yetişkinlerin bile çoğu kez üzerine düşünmekten ve konuşmaktan kaçındığı bir kavramdır. Dile getirildiğinde korku, kaygı ve belirsizliği hatırlattığından genellikle göz ardı edilmekte ve bir kayıp yaşanana kadar yokmuş gibi davranılmaktadır. Durum böyle olunca da herhangi bir kayıp yaşandığında çocuklara bu kaybı anlatmak yetişkinler için zorlu bir çıkmaza dönüşebilmektedir. Kendilerinin nasıl başa çıkacaklarını bilemedikleri bir konuyu bunu bilişsel ve duygusal olarak anlamakta daha da zor olan çocuklarıyla konuşmak elbette oldukça zordur.

Öncelikle çocuğun içerisinde bulunduğu yaş grubunun gelişim özellikleri dikkate alınmalıdır. Çocuk eğer ki okul öncesi dönemdeyse bu ölüm, inanç vb. gibi soyut kavramları anlamakta güçlük çekeceğini gösterir. Çocuğun zekâ dil ve duygusal gelişimi kavramları anlamlandırması açısından oldukça önemlidir. Çocuğunuz okul öncesi dönemdeyse ona yaşadığı herhangi bir kaybı olabildiğince somut ifadelerle kısa ve net şekilde anlatmanız gerekir. Çünkü karmaşık cümleler zaten anlamakta zorluk çektiği bir durumu anlamasını daha da güç kılacaktır. Sorduğundan daha fazlasını anlatmak yerine sadece neyi sorduysa ona cevap vermek önemlidir. Eğer ki soruların cevabını o anda bulamıyorsanız ve herhangi bir fikriniz yoksa bunu dürüst bir şekilde açıklayabilirsiniz. "Bu sorunun yanıtını bilmiyorum ama öğrenip seninle de paylaşacağım" gibi.

Duygularını ifade etmesine ve yaşamasına izin vermeniz süreci sağlıklı geçirmesi için oldukça önemlidir. Yaşadığı durumu anlamlandırmasını kolaylaştırmakla birlikte içerisinde bulunduğu yas sürecini gerçek anlamda yaşamasına katkı sağlayacaktır. Duygularını ifade edebilmesinin yolu da onunla konuşmanız ve öncelikle sizin süreçle ilgili duygularını ifade etmenizle mümkün olmaktadır. Sizin duygularınızı ifade ettiğinizde çocuğunuz hem durumun konuşulabilir olduğunu kavrayacak hem de bunun nasıl dile getirilebileceğini gözlemleyecektir.

Yaşanan kaybın çocuk üzerindeki etkisi,  kaybedilen kişinin ya da canlının onun hayatındaki yeriyle doğrudan ilişkilidir. Onunla konuşmaya karar verildiğinde bu konuşmanın hem güvendiği biri tarafından hem de kendini rahat hissettiği bir ortamda yapılması da oldukça önemlidir.

Ölümün yaşam döngüsü içerisinde yeri olduğu somut örnekler üzerinden anlatılmalı. Fakat yaşanan kayıp yaştan bağımsız bir kayıpsa (kaza ya da ağır hastalık) sadece yaşlılığın değil, kimi zaman ağır hastalıkların da ölüme neden olabileceği söylenmelidir.

Ölümle ilgili konuşurken kimi zaman "Gitti uyuyor ya da Tanrı sevdiği kişileri yanına alıyor." gibi ifadeler kullanmak çocukta korku ve suçluluk duygularına neden olabilir. Uyumayı ölümle ilişkilendirebileceği için uykuya karşı fobi geliştirebilir ya da Tanrı’nın sevdiği insanları yanına aldığını duyduğunda kendisinin ve yaşayan diğer kişilerin kötü ve sevilmeyen kimseler olduğunu düşünmesine neden olabilir. Bunun yanında eğer ki ölüm konusunda konuşulmazsa çocuk bu durumdan dolayı kendisini suçlayabilir. Çünkü çocuklar konuşulmayan boşlukta kalan şeyleri kendileri doldurma eğiliminde olmaktadırlar. Bu nedenle onların zihinlerinde boş kalan yerleri sağlıklı şekilde tamamlamak büyüklerin görevidir.

Çocuğu cenaze törenine götürmek kimi zaman travmatik olabilmektedir. Bu hassas bir konudur. Çocuk ortamdan uzaklaştırılmaya çalışıldığında bunun kendisiyle ilgili bir sorundan kaynaklanabileceğini düşünebilir. Ancak ortamda duyguların yoğun şekilde yaşaması da korkmasına neden olabilir. İşte bu yüzden olabildiğince ortamdan koparılmadan ama çok fazla travmatik olaya da maruz bırakılmadan katılımı sağlanabilir. Katılıp isteyip istemediği kendisine sorulmalı zorlanmamalıdır.

Yaşan kayıptan sonra çocukta bazı tepkiler gelişebilmektedir: alt ıslatma, öfkeli ve uyumsuz davranışlar sergileme, içe kapanma gibi. Bu süreç kontrol edilmelidir. Yas sürecini kolaylaştırmak için ölen kişinin fotoğraflarının olduğu ya da onu hatırlatacak bazı şeylerin bulunduğu somut bir düzenleme yapılabilir. Yaşadıklarını daha kolay ifade edebilmesi için yaşına uygun ve ölüm konusunu işleyen hikâye kitaplarından yararlanılabilir.

Eğer ölen kişi çocuğun yakın olduğu biriyse çocukta diğer sevdiklerini kaybetme korkusu ortaya çıkabilmekte ve bununla ilgili sorular sorabilmektedir. "Anne sen de mi öleceksin?" gibi. Bu soruya olabildiğince dürüst ama çocuğu korkutmadan yanıt verilebilmelidir. "Senin yanında olmak için çabalayacağım" gibi. Tüm bunların yanında unutulmamalıdır ki her çocuğun tepkisi ve yas sürecini yaşama şekli kendine özgüdür. Tıpkı parmak izlerinin farklı olması gibi çocuk, yetişkin fark etmeksizin bireylerin birbirinden farklı olduğu akılda tutulmalı ve yukarda bahsedilenler sadece bir rehber gibi kullanılmalı ve çocuğun özgünlüğü ön planda tutulmalıdır.

Duyu bütünleme; bedenimizin dış dünyadan aldığı bilgileri, beyin düzeyinde organize ederek kullanılır hale getirilmesi olarak tanımlanmaktadır. Bu terapi yaklaşımı, çocuklarla ağırlıklı olmakla beraber ergen ve yetişkinler ile de uygulanmaktadır. Bu tarz durumlarda kişilerde hiperaktivite, dikkat bozuklukları, davranışsal problemler, sosyal-iletişimsel sorunlar, işitme sorunları, konuşmada gecikme veya bozukluk, denge problemleri, öğrenmede güçlük ve motor becerileri koordine etmekte zorlanma görülebilmektedir.

Bu şikayetler dahilinde duyu bütünleme terapisti duyusal ve motor gelişimini destekleme, beyin ile çevre iletişimini arttırma ve kişiye uygun terapi planlamaktan sorumludur. Görüşmeler doğrultusunda terapist, kişinin duyusal profilini değerlendirir ve gereksinimlerine uygun bir süreç planlar.

Duyu bütünleme bozukluğunun sebebi tam olarak bilinemez. Ancak genel olarak buna yol açan faktörler:

• Yetersiz beslenme
• Yemeklerdeki ve havadaki kimyasallar
• Doğumsal sorunlar
• Duyusal bütünleme sorunlarına karşı genetik yatkınlık
• Toplumsal eğilimler

Vestibular taktil proprioseptif sistemler anne karnında gelişmeye başlar. Görsel ve işitsel sistem daha sonra gelişir. Bu sistemlerden gelen uyarılar kişiye duyu bilgisi verir. Duyu bilgisinin etkili bir şekilde kullanabilmesi için kişinin alınan tüm duyuları birleştirerek uygun tepki oluşturabilmesi gerekir. Bu da ‘Duyu Bütünleme’ olarak adlandırılır.

Sanılanın aksine duyu bütünleme terapisi yalnızca özel gereksinimli çocuklar için değil duyu regülasyon becerisi desteklenmesi gereken her çocuk içindir. Bazı psikolojik ya da davranışsal sanılan problemlerin duyu bütünleme bozukluğu ile ilişkisi olabilir. Yukarıda bahsedilen belirtileri çocuklarınızda gözlemliyorsanız bir duyu bütünleme fizyoterapisti veya ergoterapistten destek alıp duyu profilini inceletmek faydalı olacaktır.

Çevresini ve dış dünyayı yeni yeni tanımaya çalışan çocuğun, özellikle 3 yaş civarında aşırı meraklı olduğu ve bu dönemlerde anne-babasını çeşitli konularda soru bombardımanına tuttuğu bir gerçektir. Bu sorulardan anne ve babayı en çok zorlayanı çocuğun cinsel içerikli soruları olmaktadır. Ansızın beklenmedik anda böyle bir soruyla karşılaşan anne ve baba ne yapacağını bilmemenin verdiği telaşla "Ayıptır. Daha sen çok küçüksün." gibi kaçamak cevaplar vererek çocuğu başından savmak veya soruyu duymamazlıktan gelerek cevapsız bırakmayı tercih eder. Oysa bu tutum çocuğun var olan merakını bir kat daha artırır. Bu merakı gidermek için çocuk anne-babanın yatak odasına ani baskınlar düzenler, onları banyo yaparken gizlice izlemeye çalışır ya da arkadaşlarının bedenlerini incelemek ister.

Çocuğun cinsel içerikli sorularının temelinde cinsel duygular değil, onun üremeye yani bebeklerin nasıl dünyaya geldiklerine dair merakı yatar. Bu çocuğun uzaya, gezegenlere ya da hayvanların yaşayışlarına olan merakından farklı değildir. Anne ve babanın sorular karşısında duyduğu gerginlik, bu farkı bilmemekten ve çocuğun cinsellik anlayışını, erişkin anlayışıyla karıştırmaktan kaynaklanmaktadır. Çocuğa cinsel bilgiler vermenin ideal zamanı, onun bu konularda soru sormaya başladığı dönemlerdir. Bu tür sorular genellikle 3 yaş civarında sorulmaya başlanır. İlk sorular kendi bedeni annenin bedeni ya da bir kardeşin dünyaya gelişi ile ilgilidir. Ona vereceğimiz cevapların içeriği yaşa bağlı değişebilir. Ancak asıl dikkat edilmesi gereken, gerçek dışı ifadelerden kaçınmaktır. Örneğin; "Bebekler nasıl gelir?" sorusu çocukların sıkça sorduğu bir sorudur. Buna çok basit şekilde şöyle cevap verebiliriz. Bebekler, annenin karnında büyürler. Orada bebeklerin büyümesi için özel bir yuva vardır. Burada büyürler ve bir süre geçtikten sonra annenin döl yolundan dışarı çıkarlar. Bunun yerine Bebekler leylekler tarafından getirildi. ya da Çarşıdan satın alındı. gibi gerçek dışı ifadeler çocuğun yanlış bilgilenmesine neden olacak ve bir müddet sonra bu cevabın doğru olmadığını anlayan çocuk merakını gidermenin ve sorularına cevap bulmanın başka yollarını arayacaktır. Diğer taraftan bazı anne ve babalar da çocuklarının sordukları soruları kuşlar, arılar gibi hayvanlar üzerinden onları anlatarak cevaplamak isterler. Böylece üreme ile ilgili bilgilerin daha masum hale geleceğini ve cinsellikten arınacağını düşünürler. Oysa çocuğun asıl merak ettiği konu insanların üremesidir. İşe kuşlar ve arılarla başlamak sadece anne-babanın sıkıntısını hafifleten kaçamak bir yoldur, çocuğun merakını gidermez.

Çocuğun sorularına verilecek cevaplar, onun merakını giderici ve doyurucu olmalıdır. Ancak bilgi verme amacıyla çocuğa her şeyi tüm detayları ile anlatmak ve çocuğun aklını karıştırmak da gerekmez. Çocuğun neyi anlayıp anlamayacağını kavramak zor değildir. Her çocuğa yaşına uygun anyabileceği bir dil kullanarak bilgi verilebilir. Çocuğa cinsel konularda yaşına uygun bilgi vermek, ona basit trafik kurallarını öğretmek gibidir. Bu bilgilerden onu uzak tutmak, ileride karşılaşacağı olaylara karşı savunmasız bırakacak ve yaşam boyu onun izlerini taşımasına neden olacaktır. Vereceğimiz her türlü bilginin doğru ve abartısız olması gerekir. Uydurma, yanlış, saçma ve hayali bilgiler vermek çocuğun zihnini bulandırır ve ileriki yaşamı için sorunlar oluşturur. Kullanılan dil basit olmalı ve fazla detaya girilmemelidir. Çocuğa her şeyi detaylı biçimde anlatmanın bir anlamı ve yararı yoktur. Ona yaşına göre kaldıramayacağı derinlikte bilgiler vermek cinselliğin erken devreye girmesine neden olabilir.

Cinsel konulardan bahsederken anne ve babaların yüz ifadeleri gerginlikleri ve huzursuzlukları da çocuklar tarafından dikkatle algılanır. Huzursuz, gergin ve utangaç bir ifadeyle ne söyleyeceğini bilemeyen anne ve babalar çocuklarına bu konunun aslında konuşulmaması gereken, kötü ve çirkin şeyler olduğu mesajını vermiş olurlar. Oysa çocuğun algılaması gereken, cinselliğin doğallığı ile birlikte gizliliği ve özelliğidir. Çocuğa üreme ve cinsellik hakkında bilgi vermeye en uygun kişiler anne ve babalardır. Ancak bu gerçeğe rağmen anne ve babalar bilgilendirme açısından kendini yetersiz bulur ya da sıkıntı duyduğu için çoğunlukla bundan kaçarlar. Çocuk ise yaşı ilerledikçe bu konudaki bilgileri dışarıdan başka yollarla öğrenmeye çalışılır. Böyle bir yolla bilgi edinmeyi, anne ve baba olarak sizin kontrol edebilme şansınız hiç yoktur. Çocukların bir kısmı anne ve babaların cinsel yaşamı hakkında soru sorarlar. Cinsel bilgi verme adına anne-babanın çocuklarına  cinsel yaşantılarından bahsetmesi sakıncalıdır. Cinsel yaşantıların çok özel konular olduğu ve başkaları ile paylaşılamayacağı ifade edilmelidir. Anne ve babaları sıkıntıya sokan diğer bir düşünce de çocuklarının öğrendikleri bilgileri uygulamaya koyacakları endişesidir. Aslında bu düşünce yetişkinlerin kendi düşüncelerini çocuklara yansıtması anlamına gelir. Çocuk erişkinler gibi cinsel istek ve ilgi duymadığından bu korku yersizdir. Ayrıca biyolojik olarak da hormonlar tarafından uyarılmamaktadır. Çocuğun sorularına yol açan sadece bilgi edinme isteğidir.

İleri görüşlülük adına çocuğa yaşının üstünde detaylı bilgiler veren ve çocuktan hiçbir şeyi gizlenmemesi gerektiğini düşünen anne ve babalar vardır. Bu anne-babalar rahatlıkla evde çıplak dolaşabilmekte ya da yaşı ilerlemesine rağmen çocuğu ile birlikte banyo yapabilmektedirler. Bu tür tutum ve davranışlar çocuğun ruhsal gelişimi için oldukça sakıncalıdır. Çocuğun anne-babasıyla aynı yatakta yatmasının da benzer sakıncaları vardır. Doğduğu günden itibaren en kısa zamanda çocuğun yatağı ve odası ayrılmalıdır. Cinsel konularla ilgili soru sormayan çocuklar ya daha önce sordukları sorular nedeni ile ayıplanmıştır ya da kendilerini rahat hissedecekleri bir ev ortamı bulamamışlardır. Bu nedenle oyunlarında ve arkadaşları ile konuşmalarında sorularına cevap ararlar. Merakını gidirmek isteyen çocuk doktorculuk oynayarak hemcinslerinin ve karşı cinsin bedenini keşfetmeye çalışır. Bu durum bazı anne ve babaların telaşlanmasına neden olur. Başlangıçta bu tür araştırma ve merak giderme çabaları bir noktaya kadar doğal karşılanmalı ve çocuk suçlanmamalıdır. Ancak çocuğa yaptıklarının farkında olduğunuz mesajını vermeli ve merakını giderici gerekli açıklamalarda bulunmalısınız.

Biliyoruz ki güvenli bağlanma anne baba ve çocuk arasında oldukça önemli bir yere sahip. Ebeveyni ile güvenli bağlanamama durumunda kişiler yetişkinliklerinde kendini ait hissetme kabul görme ilişkilerinde güven duyma ve istenmeme kaygısı yaşama gibi problemlerle karşılaşabilmekte.

Bağlanma temelli ebeveynlik, çocuğun potansiyelini optimal bir düzeyde dışa vurmasına ortam sağlaması bakımından oldukça önemlidir. Bu doğrultuda çocuklarımız ile güvenli bağlanma onun yetişkinliğinde insan ilişkilerini ve benlik algısını etkileyen oldukça önemli bir faktördür diyebiliriz.

18 ile 30 ay arasındaki çocuklarda karşı çıkma eğilimi çok yaygındır. Bu dönem 15. ayda başlayıp 3 yaşı geçene kadar sürebilir. Bu yaştaki bebekler genellikle dik başlı dediğim dedik söz dinlemez zapt edilemez ve öfke nöbetlerine yatkın olarak tanımlanırlar. Tipik özellikleri davranışlarını değiştirme ya da kontrol etme çabalarına karşı direnmeleridir en çok Hayır! kelimesini kullanırlar.

İlk bir yılda her şey yolunda gittiyse bebeklerde bir güç duygusu gelişmiştir. İhtiyaçlarının karşılandığını ve başlarına gelecekleri belirlemede aktif bir rolleri olduğunu fark ederler. Çocuklar 2. yılda kararlarını vermek ve özerklik istemeye başlarlar. Temel motor becerileri öğrendiklerini ve konuşmaları da büyük ölçüde anlayabildiklerine göre yapabileceklerinin hiçbir sınır olmaması gerektiğini hissetmeye başlarlar. Bu kendi değerinin, yeteneklerinin ve gücünün bilincinde olan 1-2,5 yaş çocuklarının normal ve sağlıklı bir gelişim aşamasıdır. Bu nedenle kesinlikle gerekmedikçe çocuğunuza kendi kararlarınızı zorla uygulatmaya ya da isteği dışında şeyler yaptırmaya çalışmayın.

Bu dönem her zaman kolay geçmez. Çocuklar kendilerine yeterli olmak isteseler de sınırlarının kesinlikle bilincindedirler. Hala yapamadıkları çok şey olduğunu fark ederler. Çok çabuk ve kolay hayal kırıklığına uğrarlar. Bu dönemde anne babalarını çok sabırlı olmaları gerekir.

Çocuklar yiyecek, sevgi ve uyaran ihtiyaçlarının karşılanması için başkalarına ihtiyaçları olduğunun farkındadırlar. Onlara kimin bakacağı, nerede yaşayacakları, her gün nereye gidecekleri gibi hayatlarını etkileyen temel kararlar hala başkaları tarafından alınır. Bu nedenle mümkün olan her konuda ve her yerde kendilerini göstermek için umutsuzca çabalarlar. Bu güç ve özerklik isteğinin ortaya çıktığı alanlardan biri de Hayır! lardır. Bu tek sözcükle "Hayatımı yönetmene izin vermeyeceğim bana ayrı bir birey olarak davranılmasını ve başıma gelecekler üzerinde söz sahibi olmak istiyorum. Kendi kararlarımı kendim vermek istiyorum."  derler.

Çocuğunuzun hayır sözcüğünü önemli becerilerini kullandığının bir göstergesi olarak değerlendirmek size yardımcı olabilir. Sizden ayrı bir birey olurken sözcük ve eylemlerin mantıksal karşıtlarını öğrenmesi önemli bir zihinsel beceridir. Örneğin; birisine yaklaşmanın ya da giyinmenin karşıtı nedir? Üstelik kendini savunmanın ve isteklerini belirtmenin sonuçlarını öğrenir. O sırada bu direnç ile başa çıkmak zor gelse de çocuğunuzu bir ergen olarak kendisini uyuşturucuya veya sekse özendirmeye çalışan arkadaşlarına Hayır! derken hayal etmeye çalışın.Çocuğunuz daha küçükken isteklerinize karşı çıkarak sevginizi kaybetmeyeceğini öğrenirse ileride de arkadaşlarını kaybetme korkusu duymadan yaşıtlarını hayır! deme gücü olacaktır.

                                                                                             (ALETHA J.SOLTER : BİLİNÇLİ BEBEK kitabından alıntıdır.)

Öfke, insanların çatışmaları fark edip çözmelerine yardımcı olur ve görmezlikten gelinen farklılıkların kendini hissettirmesini sağlar. Öfkeli olmak ve bunu zaman zaman göstermek anormal değildir. Fakat çok sık öfkelenen bir çocuğunuz varsa, 6 yaşından büyük olduğu halde düzenli olarak sinir krizleri geçiriyorsa ya da öfkesi fazlasıyla yoğun ve saldırgansa bu bölümü okuyun.

Bebekler  öfkelerini ağlayarak, kollarını sallayarak, bacaklarıyla tekme atarak dile getirirler. 18 ay civarında çoğu çocuk öfkelenince sinir nöbetleri geçirir. Bu nöbetler ikinci yılın sonunda doruğa ulaşır. Üçüncü yıldan sonra azalır. Bunun nedeni üç yaş civarında çocukların isteklerini elde etmede dilin daha etkili bir araç olduğunu fark etmeleridir.

Okulda öfke, akademik güçlüklere yönelik bir tepki olabilir. Bazı çocukların toplumsal rollerini tanımlamak için kullandığı bir saldırganlık çeşidinin işareti de olabilir. Öfkeli tehdit ve meydan okumalar kimin daha çetin olduğunu belirlemeye yardım eder. Aynen yetişkinler gibi kimi çocuklar da diğerlerinden daha kolay öfkelenirler. Yüksek düzeydeki buhar basıncını içinde taşıyan bir düdüklü tencere gibi olan bu çocukların patlaması için çok az bir provokasyon ya da zorlanma yetecektir. Kimi çocuklar ise henüz öfkelerini yönlendirmek için gerekli becerileri edinememiş olabilirler. Bazı çocukların öfkesi de yaşamlarındaki ciddi olaylara tepki olabilir. Her üç durumda da ebeveynlerin çocuğun niye öfkeli olduğunu bilmesinin yanı sıra çocuğun öfkesini uygun  şekillerde  nasıl yönlendireceğini  de bilmesi gerekir. Bu yeteneğe sahip olmayan ya da öğrenmeyen çocuklar, arkadaş edinmede güçlük çekebilir ve öbür çocukların kolayca kızdırıp ağlattığı hedefler haline gelebilir.

Oyun terapisi, eğitimli terapistler tarafından çocuğun psikolojik ve sosyal sorunları ile baş etmelerine yarayan ve ideal gelişimini desteklemeye yardımcı olmak amacıyla oyunun gücünden yararlanan kuramsal bir modelin sistemli şekilde uygulanmasıdır.

Yetişkinler nasıl psikoterapi sürecinde duygu ve düşüncelerini ifade edip baş etme yolları geliştirebiliyorsa oyun terapisi de çocuğun bu süreci oyuncakları kullanarak sürdürmesini sağlar. Bu süreçte terapist, çocuğun iç dünyasını yaşantılarını ve duygularını anlama imkanı bulur.

“Sen resim yaparken, hikâye anlatırken, topla veya herhangi bir şeyle oynarken, senin duygularını anlamana yardımcı olacak bir oyun ablasına/abisine gidiyorsun. Bu senin duyguların hakkında konuşmana yardımcı olacak çünkü eğer onları içinde tutarsan ve ne hissettiğini fark etmezsen her an patlayacakmış gibi veya mutsuz hissedebilirsin. Korkmamalısın oyun ablası/abisi sana senin istemediğin hiçbir şeyi yaptırmayacak. Yapmak ve söylemek istediklerini kendin seçeceksin. Dilediğin zaman tuvalete gidebilir, dilediğin zaman odada yanına birini alabilirsin. Genellikle çocuklar oyun ablası/abisi ile haftada bir kez görüşürler. Bu günlerde 45 dakikalık süre sen ve oyun ablan/abin için ayrılmış özel zamanlardır. Oyun ablan/abin ile her şey hakkında konuşabilir ve istediğin oyunları oynayabilirsin. Oyun ablası/abisi asla istediğin oyunu oynamana engel olmaz, sana kızmaz veya bağırmaz. Senin oyun ablanla/abinle oyun oynadığın bazı günler oyun ablan/abin annen ve baban ile görüşebilir. Bu görüşmeler yalnızca sana daha çok yardımcı olabilmek içindir. Bu oyun ablası/abisi ile oynadıkça ve konuştukça zamanla seni üzen problemlerin azalacak ve kendini daha iyi hissedeceksin.”

Çocuklarda en yaygın görülen nörogelişimsel hastalıklardan biridir. Otizm, sosyal ilişkilerde sözlü veya sözsüz iletişimde tekrarlayan bazı davranışlar ile kendini gösterir. Günümüzde görülme sıklığının 88 çocukta 1 şekilde olduğu belirlenmiştir. Erkek çocuklarda görülme oranının ise kız çocuklardan 2 ile 5 kat daha fazla olduğu ifade edilebilir.

Not: Görünen o ki yanlış ebeveynlik stratejileri çocukları otizm yapmaz.

Otizm Spektrum Bozukluğunun belirtileri kendini 1 yaşından itibaren göstermeye başladığı gibi bazı çocuklarda 3 yaşına kadar fark edilmeyebilir. Özellikle otizm derecesi yüksek olmayan çocuklarda anlaşılması oldukça güçtür. Bu sebeple belirtilerini tanımak, erken teşhis ve tedavinin belirlenmesi açısından oldukça önemlidir.

Çocuklarınızda 1 yaşından itibaren bahsedilen belirtileri gözlemlediğiniz takdirde erken teşhis açısından en yakın zamanda bir çocuk psikoloğu tarafından gelişimsel değerlendirme (Örneğin; Denver II Gelişim Tarama Testi veya AGTE vb.) yaptırmanız gerekmektedir.  Gelişim değerlendirmesinin hemen ardından bir çocuk ve ergen psikiyatristi tarafından değerlendirmeli ve çocuğun bireysel gereksinimlerine göre tedavi süreci planlanmalıdır. Genetik bir bozukluk olması sebebiyle bazı çocuklarda bireysel eğitim ve tedavi sürecinin yanı sıra ilaç tedavisi de gerektiği bilinmektedir.

Duygusal ihmal, ebeveynlerin duygusal anlamda çocuklarına yetemediklerinde ortaya çıkabilen durumdur. Duygusal olarak ihmal edilen kişilerde anlam verilemeyen boşluk hissi, yalnızlık, toplum içinde anlık gelen güvensizlik hissi, huzursuzluk, hissizlik, heyecansızlık, hayattan zevk alamama gibi belirtiler görülebilmektedir.

Bu doğrultuda duygusal ihmali anlamak adına aşağıda ihmale sebep olan 12 ebeveyn stili verilmiştir.

Bahsedilen ebeveynlik stillerine maruz kalarak büyüyen kişilerin yetişkinlikte duygusal ihmalin etkilerini yaşadığını biliyoruz. Fakat bu duruma değinmemizin sebebinin ebeveynlere öfke duymak değil kendimizi keşfetmek olduğunu ifade etmemiz gerekir. Ebeveynlerimizden kalan bazı etkileri onlara öfkelenerek değil, içimizdeki sağlıklı yetişkini keşfederek iyileştirmenin mümkün olduğunu belirtmemizin önemli olduğunu düşünmekteyiz. Bu süreçte duygusal ihmali etkisini kendi geçmişinde de gözlemleyen ve bu süreçte içindeki sağlıklı yetişkinin sesini keşfetmek isteyen kişilerin kendi psikolojik danışmanlık sürecinden geçmesi önerilmektedir.

Dijital çocuklar büyütmek, kendi ekransız çocukluğumuzdan tümüyle farklı olduğundan çoğu ebeveyn için ürkütücüdür. Bazı dijital tehlikelerden sakınmak için en iyi biçimde donanım kazanırsak ve teknolojinin çocuklarımızın gelişimini desteklemek için nasıl kullanılacağını bilirsek miras aldıkları bu dijital dünyada büyümek için en iyi olası başlangıcı sunmuş oluruz.

Bu başlangıçları yapabilmek için alınabilecek başlıca önlemler şunlardır: 

Çocuklarımız, fizyolojik olarak virüsten en az etkilenen yaş grubu olsalar da psikolojik olarak fazlasıyla etkilendiklerini söylemek mümkün. Tam olarak adlandıramadığız ne kadar süreceğini bilmediğimiz fakat aşacağımızdan emin olduğumuz bir sürecin içindeyiz. Çocuklarla bu süreç hakkında iletişim kurarken özen göstertermekte fayda olduğunu düşündüğümüz birkaç konuyu sizlerle paylaşmak isteriz.

Ebeveynler her dönemde çocuğunun yalan söylemesinden endişe duymuştur. Bu konuda çocuğunu defalarca tembihler ve kötü bir şey olduğunu anlatır. Yalan söyleyen çocuklarda ilk etapta çocuğun yaşı önemli bir faktördür. Eğer çocuk 5 yaşın altında ise bu yalan söylemenin amacı aldatmak değildir. Fakat 5-6 yaş sonrasında yalan bir davranış bozukluğu olarak değerlendirilebilir.

Bazı araştırmacılar Pinokyo ve benzeri masal ve çizgi filmlerin içeriklerinin çocukları yalan söylemeye teşvik edici faktörlerden biri olduğunu düşünmektedir. Her yalan söyledikten sonra burnu uzayan Pinokyo nun başına gelenlerin hepsi çocuğun başına gelmediğinde bu durumun onlar da yalan söylemenin kötü olmadığı ile ilgili bir izlenim yarattığına inanılmaktadır.

Öfke; bireyin istek ve ihtiyaçlarının engellenmesi, adaletsizlik veya tehdit algılanması durumunda savunma amacıyla ortaya çıkan temel bir duygudur. Öfke esnasında bedende kasların gerilmesi, kaşların çatılması, dişlerin sıkılması, kızarma, kalp çarpıntısı, kontrol kaybı, tireme ve terleme gibi bedensel belirtiler görülmektedir. Öfke, çok zarar verici gibi yorumlansa da diğer bütün duygularımız gibi normal bir duygudur. Kişiye enerji vermesi olumsuz duyguların dışa vurumunu kolaylaştırması, kişiyi uyarması ve isteklerini elde etmek konusunda motive etmesi şeklinde birçok koruyucu etkisi bulunmaktadır. Bunun aksine  çocuklarda öfke, kendisine ve çevresine zarar verme kontrol edilemez bir dürtüsellik saldırgan eğilimler şeklinde de problemler teşkil etmektedir. Bu öfkeli ve saldırgan belirtilerin 4 yaşını geçmesine rağmen görüldüğü durumlarda önlem alınması ve müdahale edilmesi gerektiği düşünülmektedir.

Çocuklarda öfke oldukça yaygın karşılaşılan bir problemdir.  Peki çocuklarda görülen öfke ve saldırgan davranışlar hangi sebeplerden ötürü kontrol edilemez bir hale gelmektedir:

Buna rağmen karşılaşılan öfke nöbetleri ile baş edilemediği durumlarda mutlaka bir uzmandan destek alarak çocuğun bireysel ihtiyaçları değerlendirilmeli ve buna göre bir çalışma planı oluşturulmalıdır.

   

Ekran süresi; televizyon, bilgisayar, tablet, oyun konsolu, akıllı telefon, dijital oyun cihazları gibi ekrana bakılarak harcanan süreyi kapsamaktadır. Teknolojinin hayatımıza girmesi ile çocukların ekran maruziyetinin gittikçe arttığı görülmektedir. Teknoloji, zaman zaman çocuk için harika bir öğrenme ve eğlence kaynağı olabilirken sağlıklı sınırların dışına çıkıldığında bir zehir etkisi yaratabilmektedir.

Çevremizden sürekli olarak duyduğumuz ama yanlış olarak bildiğimiz birçok yönü ile DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu) hakkında bilgilendirmeler yapacağımız yazımıza başlıyoruz. Öncelikle DEHB, şu anki yaşadığımız toplum içerisinde yaygın olarak duyduğumuz bir kompleks bozukluktur. Herkesin hayatında dikkatinin zaman zaman dağıldığı, ani parlamalar yaşadığı ve çoğu insanın yaşadığı süre boyunca kısmi bir vaktinin sosyal ilişkilerinden geri kaldığı, unutkanlık yaşadığı anlar olmuştur. Fakat Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğuna sahip olan bireylerde kısa bir zaman içeresinde yaşanan sorun olmaktan çıkıp hayatları boyunca bu tür semptomlarla yaşamlarını devam ettirdiğini ve bu belirtilerin günlük hayatlarının düzenini etkilediğini söyleyebiliriz. Bu alan üzerine yapılan çalışmalar sonucunda, bozukluğun okul çağı ve ergenlik dönemlerin de daha çok şekillendiği görülmüştür. Dünya genelinde çocuk-ergenlerde yaygınlığının yaklaşık %4 olduğu bilinmektedir. DEHB teşhisi olan çocukların, yetişkinlik dönemlerinde tam olarak DEHB’ den kurtulamadığı kanıtlanmıştır. 

DEHB’nin hiperaktiviteyi içeren ve içermeyen iki formu vardır. Hiperaktivite; yetişkinlerin veya çocukların sürekli olarak hareket meyillinde olmaları kıpırdamaları ellerini ve ayaklarını sallamaları yani gerçekten de yerinde duramamaları ile gösterilen bir motor bozukluktur. Hipoaktivite ise gereğinden az aktivite anlamına gelir. DEHB’in hipoaktif varyasyonu özel bir varyasyon olarak adlandırılır. Hipoaktif DEHB’liler genellikle dalgın olarak nitelendirilir. 

DEHB’nin belli bir düzeyde anlamlandırılmış belirtileri vardır; 

Hamilelik döneminde ilaca maruz kalınması veya problemli bir hamilelik dönemi geçirilmesi yukarıda bahsedilen belirtileri tetiklemektedir. Bunun yanı sıra genetik faktörlerinde etkisi büyüktür. Tam bu noktada ailenin erken bilinçlendirilmesi ve bir profesyonel yardım almasını çözüm sürecinde önemli bir yere sahiptir.

Geçmişte babaların ev içerisindeki rolleri yalnızca ahlak öğreten veya evin geçimini sağlayan fakat çocuk ile iletişimden sorumlu olmayan kişi olarak ilerlemekteydi. Günümüzde ise kadınların iş hayatına yönelmesi sosyal standartlar boşanmalardaki artış ve genel beklentiler, babaların çocuk bakımındaki rolünü yeniden yapılandırmaktadır.

Günümüzde babalık, bu rollerin yanı sıra çocuk yetiştirici kişi de olmaya başlamıştır. Babanın gereken rolleri anneye duygusal destek ve çocuk bakımında sorumluluk paylaşan kişi gibi tanımlamalar ile zenginleşmektedir.

Çocuk gelişimine babanın da dahil olmasının yararları nelerdir?

Ergenlik dönemi çocukluk ve yetişkinlik arasına sıkışıp kalmış, kıymeti çok bilinmemiş ve de iki dönem arasındaki sıkışmışlığı deneyimleyen bireyin çoğunlukla anlaşılamadığı bir dönem. Ergen denildi mi çoğu kişinin kaçarak uzaklaşmak istediğine tanık oluyoruz. "Ergenler laftan anlamaz, kendi bildiklerini yaparlar" "Ergenlerin ayrı bi dünyası var,  o dünyada her şeyi abartarak yaşıyorlar" , "Ergenler kendilerini dünyanın merkezi zannediyorlar ve dertleri hiç bitmiyor" , "Her gün yeni bir şey deniyorlar, isyanları kime anlamak çok zor" ve daha nicesi… Evet ergenler kendi bildiklerini yaparlar. Çünkü bildiklerini bilmeye ve güçlerini görmeye ihtiyaçları vardır. Her şeyi bize göre abartılı yaşıyor olabilirler, Çünkü beyin gelişimi henüz tamamlanmış değil. Duygusal olarak çok hassaslar ve yetişkinler için sıradan olan olaylar bile onlarda duygu yüklü birer vakaya dönüşebiliyor. Kendilerini dünyanın merkezi zannediyorlar çünkü bir ben oluşturmaya ihtiyaçları var. Kendiliği oluşturmak, oluşan kendiliğe şekil vermek, takdir edersiniz ki hiç de kolay değil. Kendilerini doğru bir yerde konumlandırmak için ilk aşamada merkeze koymaları aslına bakarsanız anlaşılır. Her gün yeni bir şey elbette deneyecekler. Beynin yeniliğe belki de en açık risk almaya denemeye, en elverişli olduğu dönemdeler. Onlar denemeyecek de kim deneyecek? İsyanları kime bilinmez ama haklı bir isyan olduğunu kabul edelim. Değişimin hem fiziksel hem de ruhsal anlamda kendini gösterdiği bu süreçte karşı koymalardan daha doğal ne olabilir ki? Tabii bunlar bir yetişkinin varsayımları. Ergenlik dönemini anlamanın en iyi yolu onu deneyimlemekte olan birini dinlemekten geçiyor. Ergenler diye bir grup yok hepsi aynı durumları aynı duygu ve düşüncelerle yaşamıyorlar. Ergenlik bir döneme işaret ediyor ancak nasıl ki bütün yetişkinler aynı değilse bütün ergenler de aynı değil bunu unutmamak gerek.

Yeni doğan bebeklerin, çevresindekilerle etkileşimleri oldukça asosyaldir ve çoğunlukla bu etkileşimler fiziksel ihtiyaçlar vasıtasıyla kurulur. Bebek yaşamının ilk aylarında kendisini kendi sınırlarını, vücudunun nerede başlayıp nerede bittiğini, kendi duygulanımını ayırt edemez. Bakım veren kişinin (çoğunlukla annenin) sanki bir uzantısıymış gibi görür ve kendisini bakım verenden ayrı bir varlık olarak düşünme ve hissetme kapasitesi henüz gelişmemiştir. Önceleri acıktığında gelen meme,  huzursuz olduğunda onu okşayan ve yatıştıran eller, duyduğu sesler ve görmeye alıştığı tanıdık yüzler sanki onun bir parçasıymış gibi düşünür. Kendi iç dünyası ve dış dünya hakkında kafası oldukça karışık olan bebek yaşadığı memnuniyet veren ve onu rahatsız eden deneyimlerden yola çıkarak bu iki dünyayı yavaş yavaş kafasında oluşturmaya başlar. Açlık, yorgunluk, huzursuzluk, uyku, kaygı gibi hislerin ona ait olduğunu ve bu hisleri her yaşadığında hazza ulaşamadığını fark eder. Öyle ki acıktığında hemen meme gelmemektedir, altı kirlendiğinde yaşadığı huzursuzluk hemen geçmemektedir, huzursuz olduğunda onu yatıştıran ses ve eller ona hemen ulaşmamaktadır. Dışarıda bir yerde ondan bağımsız olan ve ihtiyaçlarını karşılayan “birileri” vardır. İhtiyaç duyduğunda ağlamak, sesler çıkarmak, gülmek, hareket etme, dışarıdaki bu kişiyi ona getirmektedir. Ancak ihtiyaçları her seferinde tam da gerekli olan o anda gelmemektedir. Bu gibi geciken rahatlama deneyimleriyle birlikte bebek, artık kendisini bakım veren kişiden ayrı bir varlık olarak algılamaya başlar. Dolayısıyla kendi iç dünyası ve bedeni dışında bir de dış dünya olduğunu idrak etmeye başlar. Bu durum kulağa ürkütücü gelse bile bebeğin, benlik kavramını geliştirebilmesi için çok önemlidir. Aynı zamanda istekleri için beklemeyi tahammül edebilmeyi de öğrenir. Her ne kadar anneler yaşadıkları güçlü bağlılıkla her an onların yanında olmak, ihtiyaçlarını karşılamak isteseler de bebeğin tolerasyon geliştirebilmeyi de öğrenmesi gerekmektedir. Unutulmamalıdır ki “mükemmel anne” yoktur “yeteri kadar iyi anne” vardır. Burada mesele ne fazla bakım verip onun benliğini geliştirmesine engel olmak ne de az bakım verip onu büsbütün yalnız bırakmaktır. Yeteri kadar bakım ve sevgi ile bebek-anne arasındaki bağ, sağlıklı bir şekilde gelişecektir. Aynı zamanda bebeğin kendilik kavramı, kendilik deneyimi ve kendi sınırları da psikolojik açıdan sağlıklı bir biçimde şekillenecektir.

Yaşamının ilk yıllarında bakım veren kişiyle geliştirdiği bu sağlıklı bağ, onun ileriki hayatında kurduğu tüm ilişkilerine bir model olur. Kardeşlerle, arkadaşlarla, otorite figürleriyle, romantik partnerleri ile kurduğu ilişkilerin temelini yaşadığı bu erken dönemde geliştirdiği bağlar üzerine kurar. Kendisini algılama, deneyimleme, ifade etme biçiminin temelleri erken dönemde bakım veren kişi ile yaşadığı bu hassas etkileşimle başlar. Önemli olan bebeğe bu dönemde kendi varlığını keşfetmesi için uygun ve yeterli alanı sağlamaktır. Bebeğin bilişsel, psikolojik, fiziksel ve motor gelişimi aylar geçtikçe artacağından kendisi hakkındaki algısı da gelişip olgunlaşacaktır. Bebek önceki aylarda yapamadığı hareketleri yapmaya başlar, otonomisini kazanmaya ihtiyaçlarını iletmek için daha uygun yollar geliştirmeye başlar. Tüm bunlar onun benlik algısında rol oynayan önemli etmenlerdir ve kendini keşfetme yolunda ona yeni ve daha önceleri bilmediği kapılar aralar. Özetlemek gerekirse, bebeğe kendisini keşfetmesi için uygun ve yeterli alan sağlandığında olumlu benlik gelişimi için en önemli adımlar atılmış olur.

Üç yaş döneminde beyindeki konuşma merkezi ile ön lob (mantıklı karar verme ve davranışlarının sonuçlarını öngörme becerilerinden sorumlu) arasında yoğun sinaps (sinir hücrelerinin bağlantı noktaları) oluşumu gözlenir. Konuşma ile beraber bir de çocuğunuz benlik duygusunu geliştirir. Daha çok "BEN YAPACAĞIM" demeye, hissettiklerini anlatabilmeye ve kendini ifade edebilmemeye başlarlar. Ben demeye başladıktan sonra biz demeye başlar. Üç yaşındaki çocuklar bir şeyleri beraber yapmaktan, yapılan işle özdeşleşmekten keyif alır; uyumlu olmaktan da. Ama her zaman değil…

Konuşmaya ve isteklerinin gelişmeye başlaması ile bazı kurallara karşı gelmeye ve "İstemem" diye itiraz etmeye başlarlar. Bu tarz durumlarda çocuğumuzla güç müdahalesi içine girmek ve kurallara uyma beklentisi içinde olmak çocuğunuzun üzerinde baskı hissetmesine ve karşı koymaya daha çok devam etmesine yol açar. Fakat çocuğumuzu kendi haline bırakmanın yelkenleri suya indirmesini sağlayacak bir çare olmadığını da aklınızdan çıkartmayın. Elbette bazı konularda onu tahmin ettiğinden de fazla kendi haline bırakabilirsiniz; fakat sosyalleşme ve sağlıkla ilgili gereklilikler veya çocuğunuzun yaşamının söz konusu olduğu bazı durumlarda onu tamamen kendi haline bırakmayı önermeyiz. Bunun yanı sıra çocuğunuzu kendi haline bırakmak bir şeyleri yapmasına göz yummak demek olmamalı!

Bu gibi istisnai gereklilikler harici çocuğunuz ile inatlaşmadan kendi haline bırakmak yararlıdır. Çünkü karşı çıktığı şey çoğunlukla içerikten ziyade süreçtir. Örneğin; kreşe pijamaları ile gitmek konusunda direen çocuğunuz "Giyin çabuk okula geç kalıyorsun!" diye çıkışmak yerine direnmeyi bırakıp kendi haline bırakmak çoğu zaman çocuğun isteğinden pes etmesine yol açacaktır. Şunu bilmek önemlidir ki; çocuğunuz aslında pantolonu giymeye değil ona bunu söyleyiş şekliniz karşı çıkar veya belki de önce çoraplar giymek istiyordur vb. birçok sebep sürecin bu hale gelmesine etkendir. Çünkü çocuklarımızın bize tuhaf gelen şeylerden motive olma konusunda yaratıcı olduğu açık.

Eğer sizde üç yaşındaki çocuğunuz için “bildiği halde kurallara uymuyor” diyorsanız şuna dikkat etmeliyiz: üç yaşındaki bir çocuk tabii ki basit kuralları anlayabilir ve tekrarlayabilir ancak bu sözlerin davranışları üzerindeki etkileyiciliğinin bir sınırı vardır. Örneğin; siz bir misafirliğe gitmeden çocuğunuzla bu evdeki her şeye dokunmama kuralı hakkında konuşmuş olsanız da çocuklar o ortamdaki her nesneyi dilleri dönüp de sözlü iletişimle ifade edebilir hale geçene kadar elleriyle keşfetmeye devam edeceklerdir. Beyninde misafirliğe giderken anne veya babasının kurallarını anladığını tekrar eden bölge ile bu eyleme geçmemesini söyleyen bölge henüz yeterince bağlantı içinde değildir. Bu da kuralı hatırlayıp davranışa dönüştürmesini oldukça zorlaştırır. Kısacası bu durum onun, inatçı ya da şımarık olmasından kaynaklı değil henüz kuralları eylemleme dökecek beyin bölgelerinin yeteri kadar gelişmemiş olmasından kaynaklıdır.

Özgüven gelişimi çocuktan çocuğa değişen karmaşık bir süreçtir. Bu sebeple özgüveni geliştirmek için çocuğu iyi tanımak önemlidir. Anne-babaların çocukların özgüven gelişiminde etkili olacağı düşünülen çocuk yetiştirme tutumları şöyle sıralanabilir;