Transaksiyonel Analiz Kuramının temelini oluşturan Benlik  Durumları kavramı, ilk olarak Eric Berne tarafından ortaya atılmıştır. Benlik durumları teorisi aracılığıyla sosyal ilişkileri ve ilişkilerde ortaya çıkan çatışmaları daha iyi anlayabiliriz. Benlik durumu, düşünce ve duygulara bağlı olarak gelişen davranış biçimlerini ifade eder.

Benlik Durumları Nelerdir ve İlişkilerimizi Nasıl Etkiler ?

Kişiliğin ebeveyn rolüne girerek diğerlerine nasıl davranmaları konusunda akıl ve talimatlar  veren kısmıdır. Nasıl muamele gördüğümüze göre bu figür; eleştirmeci sıkı otoriter kızgın ciddi katı yargılayıcı ya da suçluluk duygusu yükleyen bir ebeveyn olabilir. Ya da eğitici ebeveynlere sahip olma şansımız olduysa ebeveyn ego durumundayken esnek yardımcı iltifat edici işbirliği yapan pozitif teşvik sunan tarzda davranırız.

Ebeveyn; insanın kabaca ilk beş yılı olarak kabul edilen erken yaşlarında sorgulanmadan kabul edilen dayatılmış dış olayların gerçek ebeveyn veya ebeveyn vekillerinin beyindeki kayıtlarının bir kolaksiyonudur.Çocuğun ebeveyninden yaşamı boyunca duyduğu tüm uyarılar kurallar ve kanunlar kaydedilir.Aynı şekilde çocuğun kendini bağımlı hissettiği sorgulayamadığı yada keşfedemediği dış düntyaya ait her veri burada depolanır. Kısaca; ebeveyn egonuz çocukluğunuzda gördüklerinizin bir kopyasıdır.

Arzular içgüdüler hayaller doğallık yaratıcılık ve hevesin en fazla hakim olduğu kısımdır. Doğal kısımdır ve doğal içgüdülerden sorumludur. Çocuk benlik zarar gördüğü takdirde özgüvensiz utanan korkan zalim ve bencil bir yana sahiptir.Bu durumda çocukken yaptığımız gibi tepki veririz. Hayallere kapılıp gerçekçi davranamayız.Bunlara ek olarak çocuk benlik durumunda iletişimde olduğumuz kişinin mevcut sorumluluğu  tek başına  alması beklentisinde olabiliriz.

Yetişkin benlik durumu kişiliğin akılcı gerçekçi yanıdır. Toplumsal kurallarla kişisel ihtiyaçlarımız arasında denge unsurudur. Algılama bellekte depolama veri işleme gibi bilişsel etkinlikler yetişkin benliğin fonksiyonlarıdır. Hız sınırının 120 kilometre olduğu bir otoyolda 250 kilometrelik bir mesafenin en iyi şartlarda 2 saatten erken alınamayacağını hesaplamak ve planlarını buna göre yapmak yetişkin benliğin işlevidir.

Yargılayıcı ya da duygusal olmadan doğru ya da sempatik görünme zorunluluğu hissetmeden aklımızın gereğini yapmak yetişkin benlik sayesinde gerçekleşir.

Çocuk ve yetişkin benlik uyum içinde çalıştığında yaratıcılık en üst seviyeye gelir. Eğitilmemiş bir akıl çocuk benliğin yalın spontanlığıyla tam işlevsellik gösteremez.

Sağlıklı bir ruh hali için üç benlik durumu yerine ve zamanına göre kullanılmalıdır. Her insanda ebeveyn yetişkin ve çocuk benlik durumları farklı düzeylerde gelişmiştir. Bazılarında anne baba bazılarında çocuk benlik ağır basabilir. Yetişkin benlik ise her iki benlik durumunu orta noktada buluşturup uzlaştırmak ve koordine etmekte kullanılır.

Örneğin; yol kenarında otomobil yıkadığınızı düşünelim. Arabayı köpükle silerken yoldan geçen biri arka sokakta bir adres soruyor olsun. Şu anda hiç müsait değilim diyerek ilgilenmemeniz çocuk benlik dışa vurumu iken adresi tarif etmeniz yetişkin benlik araba yıkamaya ara vererek kişiyi sorulan adrese kadar götürmeniz anne-baba benlik işlevidir.

Yetişkin benlik iç ve dış uyarıcıları sentezleyerek hangi benlik durumundan nasıl bir yanıt verileceğini ayarlayan bir düzenleyicidir. Her üç benlik durumu da zaman zaman öne çıkabilir. Örneğin o gece sizde kalan 7 yaşındaki yeğeninizin karanlıktan korktuğunu ve yalnız uyuyamadığını fark etiniz. Karanlıktan korkmanın mantıklı olmadığını sizin yan odada bulunduğunuzu belirten bir açıklama yetişkin benlik mesajıdır. Çocuğu sakinleştirmek için tüm gece onun yanında kalmanız anne-baba benlik işlevidir. Bu yaşta karanlıktan korkulur mu sen koca adam oldun gibi bir yaklaşım ise çocuk benlikten kaynaklanır. En doğru yaklaşım ise koruyucu ana baba tavrıyla bir müddet çocuğun yanında kalarak onu sakinleştirmek yetişkin tavrıyla korkusunun gerçekçi olmadığını anlatmak ve gerekirse ışıkları açık bırakarak uyumasını sağlamaktır. Yani sağlıklı bir birey farklı benlik durumlarını ne zaman nasıl ne derece kullanacağını bilmelidir.

Benlik durumları arasındaki sınırlar çok katı ya da çok geçirgen ise sağlıklı bir ruh halinden bahsedilemez. Toplumsal çevreyle ve kendi içinde çatışma yaşanabilir. Anne-baba benlik egemen hale gelirse kişi yargılayıcı otoriter dediğim dedik asık suratlı hoşgörüsüz biri olabilir. Yetişkin benliğin hâkimiyetinde ise bir robot mekanikliğinde mantıklı mizahi yanı olmayan tatsız tuzsuz bir insan ortaya çıkar. Birey sadece çocuk benliğini kullanırsa bencil yalnızca kendiyle ilgilenen toplumsal ve fiziksel gerçeklerden uzak biri haline gelir.İletişim sırasında duruma uygun benlik durumunu kullanmadığımızda iletişim çatışması kaçınılmazdır.