|
Obsesif kompulsif bozukluk istem dışı zihne gelen, kişiyi huzursuz eden, zihin dışına çıkarılamayan yinelenen düşünceler (obsesyon) ve istem dışı gelen saplantılı düşünceleri zihinden uzaklaştırmak amacıyla yapılan istem dışı hareketler (kompulsiyon) ile bağlantılı bir hastalık olarak karşımıza çıkar.
Obsesif Kompulsif Bozukluğa sahip kişiler, genelde aşırı düzenli, aşırı titiz, soğuk kişiliğe sahip, biriktirmeyi seven ve sorumluluktan kaçan insanlar olarak gözükmektedirler. Mükemmelliyetçi tavırları vardır. Değişimlerden pek hoşlanmazlar. Tutucudurlar. Pek girişimci değillerdir. Otoriter tavırları vardır ve görevlerine bağımlıdırlar. Genel olarak gergin tavırları vardır.
Obsesyon ve Görülme Sıklığına Göre Tipik Obsesyonlar
Obsesyon, belirgin olan stres ve kaygı durumuna sebebiyet veren girici (intrüsif), ego-distonik, ısrarlı istem dışı olan düşünceler, imge ya da dürtülerdir. Bunların etkisini baskılama veya nötrleştirme motivasyonu olarak tanımlanmıştır (Üncüer, 2014). Kişi bu eylemleri baskılar. Başka bir düşünüş biçimiyle veya eylemlerle etkisizleştirmeye çalışır. - Kirlenme/ Bulaş Korkusu: Herhangi bir kirin ya da virüsün kendisine bulaşacağı korkusudur. Kişi kapı kolundan veya tuvaletlerden bile virüs kapabileceği korkusunu yaşamaktadır.
- Kuşku Obsesyonları: Emin olamama ile bağlantılıdır. Bir işi yapıp yapmadığın düşünüp kuşku duyarlar.
- Simetri, Düzen Obsesyonları: Bireyin her şeyin sırasında olması ve düzgün bir şekilde yerli yerinde olması gerektiğini hissetmesi ve düşünmesiyle ilgili obsesyonlardır. Resimlerin, kitapların ve havluların aynı hizada bulunması, eşyaların yerli yerinde olması ve yazısının çok iyi olması gerektiği gibi düşüncelerdir (Yılmaz, 2018).
- Cinsel Obsesyonlar: Aileden veya arkadaşlardan, tanımadığı biri ile ilgili cinsel düşüncelerinin olması, eşcinsellikle ilgili düşünceler, çocuklarla ilgili cinsel düşüncelere kapılmayla ilişkili obsesyonlardır. Görülme sıklığı %13-26 arasındadır (Yılmaz, 2018).
- Saldırganlık Obsesyonları: Bireyin çevresindekilere veya kendisine zarar vereceği, öldüreceği, utanılacak bir şeyi gerçekleştirmekten korktuğu, şiddet içeren imgeleri düşünmesi nedeniyle korku duymasıyla ilişkili obsesyonlardır. Yaygınlığı %10-20 arasındadır (Yılmaz, 2018).
- Dinsel Obsesyonlar: Kişinin inandığı dinde haram sayılan durumların istemsizce kişinin zihnine yerleştiğini düşünmesidir.
- Somatik Obsesyonlar: Kişinin tedavisi zor olan hastalıklara yakalanmış olma ihtimali üzerine düşünmesidir.
Kompulsiyon ve Görülme Sıklığına Göre Tipik Kompulsiyonlar
Birçok kez saptantılı olan düşünceyi (obsesyon) zihinden uzaklaştırmak adına gerçekleştirilen kişinin isteği dışında yinelenen hareketlerle (kompulsiyon) karakterize bulunan ve hastaların bazı düşüncelerinden kurtulması adına başka düşünceleri çağrıştırması veya birtakım davranışlarda bulunmaları şeklindeki davranış ve düşüncelere kompulsiyon denir (Sakallı, 2014; akt. Yılmaz, 2018). - Yıkama/Temizleme: Kişi bulunduğu alanların pis olduğunu düşünmektedir ve temizleme davranışları geliştirmektedir.
- Kontrol: Kişinin aslında sevdiği insanların güvenliği için geliştirdiği kompulsiyon türüdür. Örneğin kişi ütünün fişini çekip çekmediğini defalarca kontrol etmektedir.
- Sayma: Herhangi yapılan bir şeyi tekrarlayıcı olarak belli bir sayıya ulaşıncaya kadar gerçekleştirmektir.
- Düzenleme: Belli bir simetri oluşturma ihtiyacıdır.
- Sormak/İtiraf Ettirmek: Güvence arayışı içerisinde olup sürekli soru sorulmasıdır.
OKB ile İlişkili Bozukluklar
- Trikotilomani: Yoğun stres altında olunan zamanlarda kişinin vücudundaki tüyleri rahatlama amacıyla yolmasıdır.
- Beden Dismorfik Bozukluğu: Kişi bedeninde devamlı bir kusur arayışı içinde olmasıdır.
- Deri Yolma Bozukluğu: Dermatolojik bir sıkıntı olmadan kişinin cildini yolması, kazıması, sıkması olarak karşımıza çıkmaktadır.
- İstifleme Bozukluğu: Değeriyle ilgili olmaksızın kişinin nesneleri saklaması, biriktirmesi ve atmak istememesidir.
KAYNAKÇA:
- Üncüer, Ö. F. (2014). Yetişkin bağlanma biçimleri ile obsesif-kompulsif bozukluk arasındaki ilişkinin incelenmesi: Psikoterapi uygulamasına bir örnek: Ayna Klinik Psikoloji Dergisi, 1 (1), 26-40.
- Yılmaz, B. (2018). Obsesif Kompulsif Bozukluk Tedavisinde Güncel Yaklaşımlar. Lectio Scientific, 2 (1), 21-42.
|
